„Bema pamięci żałobny rapsod” to utwór poświęcony pamięci Józefa Bema, który był bohaterem powstania listopadowego (1830/31), który „za wolność naszą i waszą” walczył we Francji i Portugalii, w czasie „Wiosny Ludów” bił się w obronie Wiednia i na Węgrzech.
Wiersz powstał w roku 1851, kilka miesięcy po śmierci generała, który swą żołnierską drogę zakończył w służbie tureckiej (Bem zmarł w Syrii).
Według Norwida generał Józef Bem był symbolem najwyższych wartości moralnych i cnót wojskowych.
W wierszu Norwida opisana jest wizja pogrzebu Bema, który stylizowany był na wzór antyczny, który przypominał także dawny pogrzeb słowiański. Obrzędowi temu towarzyszą lamenty, łkania, wielka powaga, które są dowodami ogromnego przywiązania i szacunku, jakimi cieszył się zmarły. Obecni na pogrzebie ludzie, zdają się potwierdzać, że pamięć o zmarłym nigdy nie zagaśnie, a idee, za które walczył, zawsze będą żywe i aktualne.
Zakończenie utworu C. K. Norwida ma charakter wizji poetyckiej.
Poeta stworzył tę wizję w celu ukazania wielkości działań tego bohatera, składając mu hołd.
Wizja przedstawia orszak, który doprowadza ciało bohatera go grobu, w którym powinno zostać złożone. Jednak koń, na którym umieszczone było ciało Bema, nie zatrzymał się, lecz przeskoczył czeluść i pogalopował dalej. Koń udaje się w dalszą wędrówkę, a korowód podąża za nim. Kondukt pogrzebowy staje się pochodem ludzkości, bojowników wolności, którzy kierując się ideami zmarłego, zdobędą „…ujęte snem grody…”, spowodują, że „mury Jerycha porozwalają się jak kłody”, czyli osiągną wielki cel. Mogą nim być wolność, sprawiedliwość i wszystkie pozostałe idee i wartości, które wyznaczały drogę życia generała Józefa Bema.
Wizja ta zawiera głęboką myśl, przez którą poeta chciał przekazać, że człowiek może umrzeć, ale idee, którym służył wciąż żyją, nie umierają, na których będą się wzorować dalsze pokolenia. Będą brać z nich przykład.
Bohater narodowy, jakim jest generał Józef Bem, był, jest i będzie wzorem do naśladowania, który zostawił po swoim życiu wspaniały ślad.
Poprzez ten utwór c. K. Norwid oddał hołd temu wspaniałemu człowiekowi, który zapisał się w historii jako bohater narodowy dla Polski i Węgier.
Wiersz ma budowę nieregularną, jest wzorowany na heksametrze antycznym, jest piętnastozgłoskowcem. Można wyróżnić w nim dwie części, pierwsza z nich opisuje pogrzeb generała, natomiast druga część zawiera refleksje i wizje.
