Dziwa jest bohaterką powieści J. I. Kraszewskiego pot tytułem „Stara baśń”. Była najmłodszą córką starego Wisza i Jagi, „najpiękniejszą i najukochańszą, a pieśni najśliczniejsze śpiewała.” Miała niezwykły talent poetycki i cudowny głos. „Matka ją najciekawszych baśni uczyła, ojciec najstarszymi podaniami karmił.”
Kobietą „piękną była tak, że i między najcudniejszymi mogła otrzymać pierwszeństwo. Lice też miała bielsze i mniej opalone,… Biała i rumiana, z usty różowymi, wielkie oczy szafirowe wlepiała z kolei w pierścienie, to w cudzoziemca, to nimi wodziła po siostrach i braciach. Lecz wzrok się jej nie palił do tych błyskotek.”
„Na białej koszuli jej spływał sznur nieforemnych obłamów bursztynu, do których niebieskie i czerwone ziarna się mięszały. Na głowie ruciany wianuszek świeży zieleniał wesoło. (…) jej lice smutno i poważnie patrzało. Między wszystkimi zdawała się panią.”
Dziwa była niezwykłą młodą dziewczyną, obdarzoną urodą, talentem poetyckim, a także darem przepowiadania przyszłości. „Kto chciał wiedzieć przyszłość, jej pytał: pomyślała, popatrzyła, powiedziała”. Jej największym pragnieniem było służenie bogom.
Pewnej nocy w Święto Kupały została porwana przez Domana, mężczyznę od dawna w niej zakochanego. Jednak dziewczyna go nie chciała, bo wolała służyć bogom; wyrwała mu się, raniąc go i uciekła, chroniąc się w świątyni Nii.
Jednak życie w świątyni okazało się nudne, a dziewczyna odczuła ogromne rozczarowanie. Być może właśnie to uczucie rozbudziło w niej miłość do Domana, który tak wytrwale o nią walczył. Dała się porwać powtórnie i została jego żoną. Doceniła wytrwałość i cierpliwość chłopaka.
Dziwa była niezwykłą bohaterką, opanowaną, wytrwałą, ale i skromną, nie miała pociągu do błyskotek, nie była materialistką, wolała rozwijać się duchowo i wierzyła, że kapłaństwo spełni jej oczekiwania. Marzenie bycia kapłanką okazało się w rzeczywistości dziecięcą mrzonką.
Cieszyła się ogromnym szacunkiem i zaufaniem wśród ludu, zarówno wśród młodych jak i starych. Nikt nie śmiał się jej nigdy przeciwstawić, bo ludzie uważali, że duchy ją sobie upodobały. Nie bała się niczego. „Dlatego gdy drugie siostry i bratowe same w las się iść lękały, tam gdzie duchy latają, unosząc się nad strumieniami, nad jeziory, nad górami i wąwozy, Dziwa szła śmiało wiedząc, że się jej nic złego nie stanie, że niewidzialna ręka zwierza i wilkołaka odegna, smoka i węża nie dopuści.” Dziwa stanowiła opokę dla rodziny i przyjaciół.
Bohaterka była indywidualistką, kobietą niedostępną, która nie lubiła, gdy narzucano jej swoją wolę. Imponuje pewnością siebie. Jej charakter to niezwykła mieszanka kobiety wrażliwej, delikatnej, uduchowionej, ale również twardej, wytrwałej i dumnej. Cechy te sprawiają, że Dziwa jest wyjątkową i niezwykłą kobietą.
