Współczesność – dominujące kierunki i gatunki literackie
postmodernizm- ruch artystyczny prężnie rozwijający się od początku lat sześćdziesiątych dwudziestego wieku. Początkowo jedynie w Stanach Zjednoczonych następnie w całej Europie. Wart wiedzieć, że za datę początkową przyjmuje się również 22.11.1963 roku czyli dzień zamachu na prezydenta Kennedyego. Postmoderniści ukazywali kryzys i rozpad dotychczasowych morali, porządków filozoficznych czy etycznych.
powieść paraboliczna- to rodzaj powieści charakteryzującej się uniwersalnością i ponadczasowością. Można ją wyczytać zarówno w płaszczyźnie realistycznej jak i metaforycznej. Świat przedstawiony obrazuje sytuacje odnoszące się ogólnych prawd i zasad moralnych. Do gatunku tego możemy zaliczyć: „Dżumę” Camusa czy „Proces” Kafki. Warto jednak pamiętać, że ten nowy gatunek wywodzi swe korzenie ze Starego Testamenty, w świętej księdze bowiem odnajdujemy ponadczasowe prawdy w przypowieściach.
powieść produkcyjna- to kolejny gatunek powieści powstały w tym okresie. Został wykreowany przez socjalizm w celu propagandowym, miał stać się swoistym nośnikiem prawd ideologicznych i pożądanych ówcześnie wzorców osobowościowych. Każdą tego typu powieść cechuje schematyzm, bohaterem jest przeciętny człowiek z niskiej warstwy społecznej o nieskalanej opinii, któremu przychodzi walczyć z wrogiem klasowym. Jako przykład można wskazać : „Przy budowie” Tadeusza Konwackiego.
powieść środowiskowa- to odmiana powieści która ukształtowała się w realizmie jednak swą odnowę przeżyła dzięki naturalizmowi. Gatunek ten ukazuje przekrój danego środowiska, obrazując wszelkie jego elementy, osobliwości kulturowe, językowe, mentalność ludzką. Jako przykład można wskazać „Popiół i diament” Jerzego Andrzejewskiego.
pryszczaci- to nazwa młodych pisarzy, którzy na przełomie 40 i 50 lat XX wieku ukazali się jako zwolennicy realizmu socjalistycznego. Prezentowali oni program popierający władzę ludową, pragnęli walki z wrogiem klasowy. Do grupy tej można zaliczyć: Tadeusza Borowskiego, Witolda Zalewskiego czy Tadeusza Konwickiego.
reinterpretacja- polegała na nadawaniu nowego wymiaru klasycznym tematom utrwalonym schematycznie w ludzkiej świadomości. Można inaczej powiedzieć, że to aktualizacja dawnej tematyki, nadanie jej nowego sensu i znaczenia. Jako przykład można wskazać: „Treny Fortynbrasa” Zbigniewa Herberta.
turpizm- to gatunek który operował brzydotą, kalectwem i śmiercią a także językiem pełnym kolokwializmów. Dzięki temu dobitnie podkreślone zostawały fizjologiczne aspekty człowieczeństwa. Sama nazwa wywodzi się od łacińskiego słowa „tur pis” czyli „brzydki”. Do przedstawicieli tego gatunku zaliczyć można: Stanisława Grochowiaka czy Juliana Przybosia.
weryzm- to kierunek w literaturze włoskiej stanowiący odmianę naturalizmu. Do jego głównych cech zalicza się skrajny mimetyzm. Wpływy tego kierunku można wskazać w „Innym świecie” Gustawa Herlinga Grudzińskiego.
wiersz biały- to wiersz nie posiadający rymów w przeciwności do wiersza klasycznego. W literaturze polskiej wiersz biały wykorzystał między innymi Kochanowski w „Odprawie posłów greckich”.
wiersz wolny- to jeden z najbardziej charakterystycznych wierszy współczesnej liryki. Utwory realizujące założenia gatunku dopuszczają wszelkie formy i zabiegi stąd połączenie regularności i nieregularności strof czy nierówność sylab.
