Po ucieczce Henryka Walezego do Francji w 1574 roku Polska ponownie stanęła w obliczu bezkrólewia. Aby zapobiec ponownej ewentualnej ucieczce nowego króla powołano na tron Annę Jagiellonkę, siostrę Zygmunta Augusta. Jednak ówczesne poglądy nie pozwalały, by kobieta samodzielnie sprawowała władzę w kraju. W związku z tym zaczęto szukać kandydata na męża, który byłby jednocześnie rzeczywisty władcą.
W 1575 roku doszło do podwójnej elekcji. Szlachta poparła Stefana Batorego a magnateria i najwyżsi duchowni katoliccy opowiedzieli się za księciem Maksymilianem II Habsburgiem. Jednak ostatecznie królem Polski został Stefan Batory, również dzięki poparci sekretarza królewskiego, Jana Zamoyskiego, który odgrywał znaczącą rolę w Rzeczypospolitej. Stefan Batory poślubił Annę Jagiellonkę i został ogłoszony królem w 1576 roku.
Stefan Batory urodził się w 1533 roku i pochodził ze znacznego węgierskiego rodu. Był synem wojewody siedmiogrodzkiego, Stefana Batorego i Katarzyny Telegdii.
Przeciwnikiem Batorego okazał się Gdańsk, który obawiał się kontynuacji polityki morskiej Zygmunta augusta. Represje gospodarcze wprowadzone przez Batorego w Gdańsku doprowadziły do otwartej wojny, w którą wmieszała się dania. Konflikt ostatecznie zakończył się ugodą, której wynikiem było uznanie przez Gdańsk Batorego za króla, a władca w zamian zawiesił konstytucję Karnkowskiego.
Kolejnym problemem Batorego była wieloletnia wojna o Inflanty z Rosją, która toczyła się ze zmiennymi wynikami dla obu stron. Jednak naciski wysłannika papieskiego oraz brak funduszy na kontynuację wojny doprowadziły do zawarcia rozejmu w Jamie Zapolskim w 1582 roku, gdzie postanowiono, że Rosja oddaje Inflanty i zrzeka się ziemi połockiej, co sprawiło, że Rosja została zupełnie odcięta od Bałtyku.
Sytuacja wewnętrzna w kraju nie była łatwa, bo wojny z Gdańskiem i Rosją zmusiły Batorego do wielu ustępstw wobec szlachty i możnowładztwa. Aby liczyć na ich poparcie balansował pomiędzy ich żądaniami. Batory zrzekł się miedzy innymi uprawnień sadowniczych i powołał sądy apelacyjne – Trybunał Koronny – 1578 i Trybunał Litewski – 1581. W gestii króla pozostały sprawy związane ze zdradą stanu, zbrodnie obrazy majestatu, nadużycia skarbowe, zamieszki na sejmach i sejmikach, zbrodnie z rąk szlachciców, konfiskata dóbr itp. Batory przeprowadził także reformę polskiej armii i powołał piechotę wybraniecką, w skład której wchodzili powoływani z dóbr królewskich chłopi.
W ciągu dziesięcioletniego panowania Stefan Batory okazał się mądrym, energicznym i wybitnym władcą. Był także doskonałym strategiem i wodzem. Miał ambitne plany na rozprawienie się z Rosją, ale i z Turcją, od której chciał uniezależnić Księstwo Siedmiogrodu, które było lennem Turcji. Nie udało mu się jednak uzyskać wystarczających funduszy ani poparcia, które pomogły by mu zrealizować jego zamierzenia. Stefan Batory zmarł niespodziewanie w 1586 roku po zaledwie 10 latach panowania.
