„Medaliony” Zofia Nałkowska– „Przy torze kolejowym”.
Utwór zatytułowany „Medaliony” autorstwa Zofii Nałkowskiej opublikowany został po wojnie. Można go określić mianem antyfaszystowskiego manifestu, który powstał pod wpływem obserwacji jakie autorka poczyniła podczas prac w Głównej Komisji Badań Zbrodni Hitlerowskich. Należy wiedzieć, że zebrane w utworze opowiadania powstały w oparciu o relacje więźniów obozów zagłady oraz naocznych świadków, poparte licznymi wizjami lokalnymi przeprowadzanymi w miejscach masowego ludobójstwa.
Sam tytuł „Medaliony”, odnosi się do słowa medalion, które oznacza ozdobne niewielkie pudełeczko na fotografię lub nagrobne zdjęcie widniejące na cmentarzach najczęściej w owalnych ramkach. Medaliony Zofii Nałkowskiej mają wymiar symboliczny, to jakby pamiątki, fotografie po tych, którzy odeszli w niepamięć lub przeżyli okrutne zbrodnie a teraz mogą zaświadczyć całemu światu jak okrutny los zgotowali im hitlerowcy. Tytuł można potraktować także jako nagrobną pamiątkę ku czci wszystkim ofiarą ludobójstwa. Opowiadania są bowiem próbą ocalenia prawdy przed zapomnieniem i zatarciem śladów, które muszą stać się przestrogą dla kolejnych pokoleń.
„Przy torze kolejowym” to opowiadanie w którym poznajemy historię jednej z ofiar wojny. Świadek, który pamięta to zdarzenie nie zna jej imienia ani nazwiska nie rozumie również dlaczego umarła w taki sposób z rąk człowieka, który wydawał jej się współczuć.
Kobieta o której mowa została znaleziona przy torach koło lasu obok ciał dwóch mężczyzn, ona sam była ciężko ranna i wycieńczona. Jak się okazało cała trójka to uciekinierzy z jednego z transportów do obozu zagłady. Pomimo, iż rano zaczęli zauważać ich ludzie nikt nie śmiał podejść i udzielić pomocy, wszyscy byli bowiem świadomi represji jakie za ten czyn groziły ze strony okupanta. W coraz gęstszym tłumie gapiów stał młody mężczyzna, to on kupił kobiecie wódkę i papierosy. Ona sama tak naprawdę nie liczyła na nic więcej chciała jedynie uśmierzyć swój ból, wiedział przecież, że stoi na granicy życia i śmierci. Gdy po wielu godzinach nadeszli policjanci poprosiła ich aby ją zastrzelili, ci jednak nie potrafili zdecydować się na żaden krok. Zapadła w płytki sen a gdy obudziła się kolo niej pozostał już tylko młodzieniec. Wokół życie znów toczyło się zwyczajnie, ludzie chodzili do pracy i domu, kobieta wyraźnie słyszała ich rozmowy. Gdy wieczorem policjanci powrócili ponownie błagała o śmierć. Młody mężczyzna ostatecznie widząc niezdecydowanie policji sam wziął pistolet i zabił kobietę. Jego czyn wydała się wszystkim nieludzki, jak bowiem on, ten który okazał największą troskę mógł teraz zabić bez słów.
Opowiadanie wskazuje jak niewiele rozumieli przeciętni ludzie, że nie mogli zrozumieć czym jest obóz zagłady i że śmierć przez zastrzelenie jawiła się na jego tle jak wybawienie. Młodzieniec właśnie to ofiarował kobiecie, koniec męki i lęku przed obozem koncentracyjnym.
