Tekst pochodzi z XV wieku. Posiada trzy tytuły. Tytuł „Posłuchajcie, bracia miła…” to incipit, czyli pierwsze słowa tekstu. „Lament świętokrzyski” to tytuł związany z miejscem postania utworu. Kolejny z nich to „Żale Matki Boskiej pod krzyżem”. Dzieło zostało napisane przez mnicha z zakonu benedyktynów.
Tematem utworu są uczucia związane z cierpieniem. Matka Boska prezentuje swoje uczucia. Jest to gatunek, którym jest plankt. Nawołuje, aby współodczuwać z nią cierpienie. Podmiotem lirycznym jest Matka Boska, która ujawnia się. Zastosowany został monolog. Utwór prezentuje lirykę bezpośrednią i wyznaniową. Matka Boska zwraca się do ludzi, swojego syna i do Anioła Gabriela. Swoje wołanie kieruje również do matek. Dominującym środkiem artystycznym jest apostrofa.
Dwie pierwsze strofy mają podobną budowę. W każdym wersecie pojawia się osiem sylab. Matka Boska zachęca i komplementuje ludzi. Bardzo chce opowiedzieć o swoim cierpieniu. Mówi, że stało się coś strasznego. Pragnie, aby ludzie jej współczuli. Każdy, bez wyjątku powinien z nią współodczuwać. Przyznaje, że straciła jedynego syna. Zaczyna opowiadać o zdarzeniu w czasie teraźniejszym, co sugeruje, że jest to najważniejsze wydarzenie w jej życiu. Nie może się z tym pogodzić. Były to jej własne doświadczenia.
Najważniejszym słowem w utworze jest „krwawy” – to słowo klucz. Używa peryfrazy ukazując ścisły związek ze synem. Opowiada o biczowaniu. Wzbudza pogardę w stosunku do Żyda. Występuje aliteracja „męczy mego miłego”. W następnych wersach zwraca się do syna. Używa zdrobnień zwracając się do Chrystusa, tym samym podkreśla związek z nim. Chce, żeby ją pocieszył. Chciałaby dzielić z nim ból, gdyż są jakby jednością. Ten paradoks świadczy o wielkiej miłości. Jest świadoma, że on odchodzi. Pragnie mu pomóc. Wylicza sposoby udzielania pomocy. Występuje paralelizm składniowy, mówiący o pomocy. Nie może zrozumieć, dlaczego jej syn musi cierpieć.
Przywołuje spotkanie z Gabrielem. Ma do niego pretensje, bo obiecywał jej szczęście, a mimo to cierpi. Twierdzi, że umarła za życia, bo wraz z dzieckiem umarła jej cząstka. Prosi Boga, aby inne matki nie cierpiały z powodu śmierci swoich dzieci. Została sama i odczuwa straszliwą samotność.
