„Gloria victis” nowela E. Orzeszkowej – omówienie i analiza
Nowela stanowi utwór nieznacznych rozmiarów ale z bardzo wyraźnie zarysowaną akcją. Jej dramatyzm zwykle bywa dosadny, umożliwiając tym samym szybkie przejście do punktu kulminacyjnego utworu i zakończenie go puentą. Mimo tego, że nowele zazwyczaj bywają jednowątkowe i pozbawione epizodów pobocznych są doskonałą forma ujmującą z pozoru nieistotne motywy.
Nowela Elizy Orzeszkowej jest utworem specyficznym ze względu na swą kompozycję. Okazuje się bowiem, że autorka umieściła w niej podwójną treść. Na pierwszym planie obserwujemy rozmowy lasu z wiatrem. Odbiorca ma wrażenie jakby czytał bajkę lub baśń, dzięki elementom przyrody poznaje opowieści dotyczące wydarzeń mających miejsce na leśnej polanie. Obraz ten autorka rozbudowała dzięki personifikacji i animacji. Drugi plan tego utworu to już dokładne zapoznanie z obrazem, który zapamiętały drzewa. A były one światkiem powstania styczniowego, widziały „jego kawałek” i zachowały wspomnienia. Najpierw zapoznani zostajemy bliżej z postaciami, widzimy tu Traugutta i trójkę głównych bohaterów. Dzięki opisom dowiadujemy się, iż byli nie tylko powiązani walką ale i uczuciami. Łączyły ich więzi braterskie, przyjacielskie a nawet miłość czytamy” oto dziewczyna jej brat i przyjaciele”. Poznając coraz bliżej postacie przybliżamy sobie ich obraz, uzmysławiamy ogromne emocje, które łączyły ich na co dzień i rozumiemy ogrom ich poświęcenia. Gdy las przechodzi do opowieści o powstaniu łączymy się z nimi w walce. Niestety drzewa wspominają śmierć dwóch młodzieńców w walce, choć nieme stały wobec tych zdarzeń, brały w nich udział, przeżywały emocje, których nic nie mogło wyrazić. Nawet trawy odczuły łzy osieroconej dziewczyny. Ta smutna nowela ukazuje prawdę o świecie, o tym jak w walce o najwyższe wartości giną młodzi ludzie, którzy przecież nie tylko są wojownikami ale osobnymi istnieniami posiadającymi swe własne niepowtarzalne życie i historie. To w ten wyjątkowy sposób w historię świata wplatają się niezauważalnie tragedie ludzkie. Utwór zatytułowany jest „gloria victis” – dosłownie tłumacząc „chwała zwyciężonym”. To nawołanie o oddanie należytej czci wszystkim tym którzy polegli na polu bitwy na poczet lepszego jutra i życia przyszłych pokoleń. To również wyraz zwycięstwa moralności, najwyższym bowiem honorem jest oddać swe życie dla najwyższych idei. Las, który sporządza ta opowieść uświadamia nam , że przyroda bezustannie towarzyszy tym wydarzeniom, choć pozostaje niezmieniona jest „świadkiem” przemijających losów ludzkich i historycznych.
