Zbigniew Herbert „17 IX” – analiza utworu
Wiersz zatytułowany „17 IX” napisany przez Zbigniew Herberta nawiązuje w sposób dosłowny do tragicznych wydarzeń tejże daty w roku 1939. To w tedy w historii Polski rozpoczęła się kolejna wojna, niespodziewany atak wojsk niemieckich wywołał tę sytuację. Należy jednak zwróć uwagę, że w utworze tym autor mówi również o wydarzeniach, które przez wiele lat były ukrywane przed opinią publiczną. Dokładnie ta sama data określa bowiem wkroczenie wojsk radzieckich na tereny polskie. Władze państw socjalistycznych skrzętnie pilnowały aby fakt ten nie ujrzał światła dziennego, zakazanym i niemożliwym było jego podawanie w dostępnej literaturze. Dlatego też Zbigniew Herbert ukazał go w swym wierszu umieszczonym w tomiku – Raport z oblężonego miasta. Wiersz ten posiada dedykację, jest skierowany do Józefa Czapskiego oficera, który na terenie ZSRR walczył w utworzonej Armii Polskiej pod dowództwem generała Andersena. Podmiot liryczny tego utworu to sam autor, który jest przedstawicielem wszystkich polaków. Wypowiadając się bezpośrednio do wrogich wojsk ukazuje słabość i bezbronność ojczyzny, która targana już wielokrotnie przez wojny jest osłabiona. Po raz kolejny przyjdzie jej stanąć” twarzą w twarz” z niespodziewanym wrogiem. Stwierdzenie to potwierdza cytat: „Moja bezbronna ojczyzna przyjmie cię najeźdźco „. To dowód jak łatwo jest przebrnąć granice, niestrzeżone, pozbawione walczących nań żołnierzy, nie stanowią przecież żadnej realnej przeszkody. Ziemia również nie stawi oporu, lasy pozwolą przemykać wrogowi a rzeki nie zamienią się nagle w rwące potoki. Obraz stworzony w ten sposób przez poetę ma wyraźnie ukazać jak bezbronna jest ojczyzna i jak niewielkim wysiłkiem mogą wkraczać na nią najeźdźcy. W dalszej części Herbert ukazał również panująca rozbieżność pomiędzy romantycznym zamiarem a czynem. Jak się okazuje bowiem żołnierze polscy są nie przygotowani, nie maja siły by stanąć naprzeciw wroga. Jednak jak w epoce romantyzmu zbiorą wszystkie swe siły, potajemnie w konspiracji, by nie mając realnych szans stanąć w obronie ojczyzny. Takie akty sprawiają, że wielokrotnie czuja się bezsilni wobec zaistniałej sytuacji. Wszystkie te cechy prowadzą do ukazania w zakończeniu utworu militarnej klęski ale i moralnego zwycięstwa. Choć bowiem jak wiele z powstań w historii ta walka będzie pełna ofiar i porażek pozwoli nauczyć kolejne pokolenia największej z umiejętności –wybaczania swemu oprawcy. Zapominania o krzywdach i ponownemu współistnieniu, to właśnie odniesione zwycięstwo moralne.
Zakańczając należy wskazać budowę wiersza, składa się on z pięciu zwrotek, jest wierszem bezrymowym – białym. Autor użył w nim następujących środków stylistycznych: apostrofa: ”moja bezbronna ojczyzna przyjmie cię..”, epitety: „ malowani chłopcy”, metafory: „ …da ci sążeń ziemi pod wierzbą .
