Jakie lektury obowiązywały na egzaminie ósmoklasisty z języka polskiego w 2026 roku? To jedno z najważniejszych pytań podczas przygotowań do tego egzaminu. Lista nie ograniczała się wyłącznie do kilku powieści omawianych w klasie ósmej. Uczeń powinien znać także wybrane dramaty, nowele, wiersze oraz fragmenty większych dzieł.
Warto przy tym od razu rozróżnić lektury obowiązkowe od uzupełniających. To nie są dwie równorzędne listy książek, które trzeba było opanować przed egzaminem. CKE mogła bezpośrednio sprawdzać znajomość treści i problematyki lektur obowiązkowych. Lista lektur uzupełniających ma natomiast inny charakter – są to utwory wybierane w ramach nauki szkolnej, które mogą również dostarczyć uczniowi przykładów przydatnych podczas pisania wypracowania.
Jakie lektury obowiązywały na egzaminie ósmoklasisty 2026?
Największe znaczenie miały utwory wskazane jako lektury obowiązkowe dla klas VII i VIII. Zgodnie z podstawą programową sześć pozycji książkowych należało poznać w całości.
Są to:
- Charles Dickens – „Opowieść wigilijna”
- Aleksander Fredro – „Zemsta”
- Aleksander Kamiński – „Kamienie na szaniec”
- Adam Mickiewicz – „Dziady część II”
- Antoine de Saint-Exupéry – „Mały Książę”
- Juliusz Słowacki – „Balladyna”
To właśnie te książki warto było potraktować jako podstawę powtórki. Nie wystarczało jednak samo zapamiętanie nazwisk bohaterów czy kolejności wydarzeń. Przydatna była znajomość problematyki utworów, motywów, wartości reprezentowanych przez postacie oraz najważniejszych przemian bohaterów.
Przykładowo przy „Opowieści wigilijnej” istotna jest przemiana Ebenezera Scrooge’a, przy „Kamieniach na szaniec” – przyjaźń, patriotyzm, poświęcenie i odpowiedzialność, natomiast „Mały Książę” daje wiele możliwości odwołania się do tematów dotyczących przyjaźni, miłości, samotności czy odpowiedzialności za drugiego człowieka.
Lektury obowiązkowe – krótsze utwory i fragmenty
Na tym lista materiału literackiego się nie kończy. W klasach VII–VIII obowiązywały również krótsze utwory, poezja oraz wskazane fragmenty większych dzieł.
Uczeń powinien znać:
- Jan Kochanowski – wybrane fraszki, wybraną pieśń oraz „Tren VII” i „Tren VIII”,
- Adam Mickiewicz – „Redutę Ordona” i „Świteziankę”,
- Adam Mickiewicz – „Pan Tadeusz” – księgi I, II, IV, X, XI i XII,
- Sławomir Mrożek – „Artysta”,
- Henryk Sienkiewicz – „Latarnik”,
- Henryk Sienkiewicz – „Quo vadis” – fragmenty,
- Stefan Żeromski – „Syzyfowe prace” – fragmenty.
Do tego dochodziły wybrane utwory poetyckie, dlatego przygotowanie do egzaminu nie powinno sprowadzać się wyłącznie do powtarzania fabuły powieści.
W przypadku poezji szczególnie ważna jest umiejętność czytania i interpretowania tekstu. Uczeń powinien potrafić określić temat wiersza, rozpoznać środki stylistyczne, wskazać podmiot liryczny i wyjaśnić znaczenie poszczególnych fragmentów.
„Pan Tadeusz” na egzaminie ósmoklasisty 2026 – czy trzeba było znać całość?
„Pan Tadeusz” często budzi najwięcej wątpliwości. W podstawie programowej jako materiał obowiązkowy dla klas VII–VIII wskazano konkretne księgi: I, II, IV, X, XI i XII.
CKE zaznacza jednak, że w wypracowaniu uczeń może wykorzystać znajomość całego utworu. Oznacza to, że szersza znajomość „Pana Tadeusza” mogła być dodatkowym atutem, nawet jeśli podstawowy zakres został ograniczony do konkretnych części dzieła.
Czy na egzaminie ósmoklasisty 2026 obowiązywały też lektury z klas IV–VI?
Tak. Przygotowując się do języka polskiego, nie należało całkowicie zapominać o książkach poznanych wcześniej. W aktualnej podstawie programowej dla klas IV–VI znajduje się pięć pozycji książkowych poznawanych w całości.
Są to:
- Jan Brzechwa – „Akademia Pana Kleksa”
- Janusz Christa – „Kajko i Kokosz. Szkoła latania”
- C.S. Lewis – „Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa”
- Ferenc Molnár – „Chłopcy z Placu Broni”
- J.R.R. Tolkien – „Hobbit, czyli tam i z powrotem”
To pokazuje, dlaczego przygotowań do egzaminu nie warto zaczynać kilka dni przed jego terminem. Materiał literacki obejmuje kilka lat nauki, a część motywów i bohaterów z wcześniejszych klas może okazać się bardzo przydatna także podczas tworzenia własnej wypowiedzi.
Inne utwory poznawane w klasach IV–VI
Podstawa programowa zawiera również krótsze utwory, fragmenty oraz teksty kultury poznawane na wcześniejszym etapie nauki. Znajdują się wśród nich m.in. wybrane opowiadania z „Mikołajka”, bajki Ignacego Krasickiego, fragmenty „Pana Tadeusza”, „Mazurek Dąbrowskiego”, wybrane mity greckie, fragmenty Biblii, polskie legendy i europejskie baśnie.
W tej grupie warto zwrócić uwagę przede wszystkim na motywy uniwersalne. Mit o Dedalu i Ikarze, Prometeuszu czy Syzyfie może być bardzo użyteczny przy argumentowaniu, podobnie jak przypowieści biblijne, baśnie lub legendy.
Nie oznacza to, że trzeba uczyć się każdego tekstu słowo w słowo. Ważniejsze jest rozumienie jego sensu i umiejętność wykorzystania odpowiedniego przykładu.
Czy lista lektur była dostępna w arkuszu egzaminacyjnym?
Tak. CKE wskazuje w informatorze, że lista lektur obowiązkowych jest zamieszczana na początku arkusza egzaminacyjnego.
Nie należy jednak mylić tego z pomocą zawierającą streszczenia książek. Uczeń widzi tytuły, ale nadal sam musi pamiętać bohaterów, wydarzenia, problematykę i motywy.
Dlatego podczas przygotowań dużo skuteczniejsze od mechanicznego zapamiętywania tytułów jest tworzenie krótkich notatek do każdej lektury.
Co trzeba wiedzieć o każdej lekturze?
Dobra powtórka przed egzaminem powinna obejmować przede wszystkim:
- głównych bohaterów,
- najważniejsze wydarzenia,
- miejsce i czas akcji, jeśli mają znaczenie dla utworu,
- główny problem poruszany w książce,
- przemianę bohatera,
- najważniejsze motywy,
- wartości reprezentowane przez postacie,
- konflikty pomiędzy bohaterami,
- możliwość wykorzystania książki jako argumentu w wypracowaniu.
Przykładowo „Kamienie na szaniec” można wykorzystać przy tematach dotyczących przyjaźni, odwagi, patriotyzmu, poświęcenia i odpowiedzialności. „Opowieść wigilijna” dobrze pasuje do zagadnień przemiany człowieka, samotności czy stosunku do innych ludzi. „Balladyna” pozwala mówić o ambicji, żądzy władzy, winie i konsekwencjach własnych decyzji.
Takie przygotowanie jest znacznie bardziej praktyczne niż zapamiętywanie rozbudowanych streszczeń.
Lektury uzupełniające – czy trzeba znać je wszystkie na egzamin?
Nie. To jeden z najczęstszych błędów w interpretowaniu listy lektur.
W podstawie programowej znajduje się lista przykładowych lektur uzupełniających dla klas IV–VIII, ale nie oznacza to, że ósmoklasista ma przed egzaminem przeczytać i zapamiętać wszystkie znajdujące się na niej książki.
Przepisy przewidują, że w klasach IV–VI w każdym roku szkolnym poznawane są co najmniej dwie dodatkowe pozycje książkowe, natomiast w klasach VII–VIII – co najmniej jedna. Utwory mogą pochodzić z przykładowej listy albo spoza niej, a wybiera je nauczyciel lub mogą je zaproponować uczniowie.
Dlatego nie istnieje jedna lista wszystkich lektur uzupełniających, którą każdy ósmoklasista musi znać przed egzaminem.
Jakie książki znajdują się na liście lektur uzupełniających?
Lista przygotowana dla klas IV–VIII jest bardzo szeroka. Zawiera zarówno klasykę literatury, książki historyczne i przygodowe, jak również nowszą literaturę dla młodzieży.
Wśród proponowanych utworów znajdują się m.in.:
- Adam Bahdaj – „Kapelusz za 100 tysięcy”,
- Miron Białoszewski – fragmenty „Pamiętnika z powstania warszawskiego”,
- Frances Hodgson Burnett – „Tajemniczy ogród”,
- Lewis Carroll – „Alicja w Krainie Czarów”,
- wybrana powieść Agathy Christie,
- Carlo Collodi – „Pinokio”,
- Aleksander Dumas – „Trzej muszkieterowie”,
- Arkady Fiedler – „Dywizjon 303”,
- Ernest Hemingway – „Stary człowiek i morze”,
- Rudyard Kipling – „Księga dżungli”,
- Rafał Kosik – „Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi”,
- Stanisław Lem – fragmenty „Cyberiady”,
- Andrzej Maleszka – „Magiczne drzewo”,
- A.A. Milne – „Kubuś Puchatek”,
- Lucy Maud Montgomery – „Ania z Zielonego Wzgórza”,
- Edmund Niziurski – „Sposób na Alcybiadesa”,
- R.J. Palacio – „Cudowny chłopak”,
- Katherine Paterson – „Most do Terabithii”,
- Sara Pennypacker – „Pax”,
- Rick Riordan – „Percy Jackson i bogowie olimpijscy”,
- Henryk Sienkiewicz – m.in. „Krzyżacy” i „W pustyni i w puszczy”,
- Eric-Emmanuel Schmitt – „Oskar i pani Róża”,
- Mark Twain – „Przygody Tomka Sawyera”,
- Melchior Wańkowicz – „Ziele na kraterze”,
- Markus Zusak – „Złodziejka książek”.
Oficjalna lista jest określona jako przykładowa, a jej zadaniem jest przede wszystkim umożliwienie nauczycielowi wyboru dodatkowych wartościowych tekstów do pracy z uczniami.
Czy lekturę uzupełniającą można wykorzystać w wypracowaniu?
Jeżeli uczeń zna dany utwór i pasuje on do tematu, literatura poznawana dodatkowo może być bardzo wartościowym źródłem przykładów.
To ważne zwłaszcza wtedy, gdy temat wypracowania dotyczy motywu, który łatwo przedstawić na przykładzie książki spoza najbardziej oczywistego zestawu lektur. Uczeń nie powinien jednak wybierać utworu tylko dlatego, że pamięta jego tytuł. Trzeba znać go na tyle dobrze, aby poprawnie przedstawić bohatera, sytuację i związek przykładu z argumentem.
Dlatego warto dokładniej zapamiętać kilka dodatkowych książek, które rzeczywiście się przeczytało.
Które lektury warto powtórzyć w pierwszej kolejności?
Jeżeli czasu na naukę jest niewiele, przygotowania najlepiej rozpocząć od sześciu pełnych lektur obowiązkowych dla klas VII–VIII:
„Opowieść wigilijna”, „Zemsta”, „Kamienie na szaniec”, „Dziady część II”, „Mały Książę” i „Balladyna”.
Następnie warto przejść do „Latarnika”, „Artysty”, „Syzyfowych prac”, „Quo vadis”, wskazanych ksiąg „Pana Tadeusza” oraz obowiązkowych utworów poetyckich.
Dopiero później można powtarzać książki z klas IV–VI i dodatkowe teksty, które uczeń zna i może wykorzystać w wypracowaniu.
Lektury na egzamin ósmoklasisty 2026 – nie wystarczy znać streszczenie
Znajomość fabuły jest potrzebna, ale sama w sobie nie gwarantuje dobrego wyniku. Zadania egzaminacyjne mogą wymagać interpretowania zachowania bohaterów, wyciągania wniosków, rozpoznawania motywów i łączenia wydarzeń z problematyką całego utworu. CKE wskazuje wprost, że w arkuszu mogą pojawiać się zadania sprawdzające znajomość treści i problematyki lektur obowiązkowych.
Dobrym sposobem przygotowania jest więc opracowanie dla każdej najważniejszej lektury jednej kartki zawierającej: bohaterów, pięć najważniejszych wydarzeń, główne problemy oraz kilka motywów.
Taka wiedza przydaje się nie tylko w zadaniach dotyczących konkretnego fragmentu książki. Jest szczególnie cenna podczas pisania dłuższej wypowiedzi, ponieważ pozwala szybko znaleźć właściwy przykład i logicznie powiązać go z tematem.
Lektury na egzaminie ósmoklasisty 2026 – podsumowanie
Najważniejszą część listy stanowiły lektury obowiązkowe z klas VII i VIII, w tym sześć książek poznawanych w całości: „Opowieść wigilijna”, „Zemsta”, „Kamienie na szaniec”, „Dziady część II”, „Mały Książę” i „Balladyna”. Do tego dochodziły obowiązkowe krótsze utwory, poezja oraz określone fragmenty większych dzieł.
W podstawie programowej znajdowały się także lektury obowiązkowe z wcześniejszych klas oraz obszerna lista przykładowych lektur uzupełniających. Tej ostatniej nie należy jednak traktować jako kolejnego zestawu kilkudziesięciu książek, które każdy uczeń musi znać na pamięć.
Najskuteczniejsza strategia przygotowań polega na dokładnym poznaniu najważniejszych lektur obowiązkowych oraz nauczeniu się wykorzystywania ich jako przykładów. Na egzaminie liczy się bowiem nie tylko pamięć, lecz przede wszystkim rozumienie tekstu, umiejętność argumentowania i poprawne wykorzystanie wiedzy o literaturze.
Artykuł opracowano na podstawie Informatora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej oraz podstawy programowej języka polskiego dla szkoły podstawowej.
