„Satyra na leniwych chłopów”- analiza utworu
„Satyra na leniwych chłopów” to średniowieczny utwór nieznanego autora, którego powstanie datuje się na drugą połowę XV wieku. Dzieło zachowało się w kilku zapisach w czym najstarszy pochodzi z 1483r. Bardzo istotną informacją jest fakt, że wiersz stanowi jeden z zabytków staropolskiej poezji świeckiej, który jako jeden z niewielu zachował się w całości. To również jedyna tak dobrze znana satyra pochodząca z tego okresu.
Należy również zaznaczyć, iż przed wzgląd na tematykę utwór ukazuje konflikty społeczne panujące w epoce średniowiecza. Zawiera on prezentacje konfliktu pomiędzy panem a kmieciem. Głównym bohaterem jest kmieć początkowo poznany jako podmiot ukazujący Kmieciów następnie przechodzący do opisu życia człowieka jako reprezentanta określonej kasty. Należy zaznaczyć, że słowo „kmieć” w tradycji języka polskiego miało określone znaczenie, początkowo określało dostojnika królewskiego lub książęcego dopiero w XV wieku zaczęło odnosić się do przedstawicieli zamożnych panów, właścicieli ziemi.
Prezentowane w utworze spory prawdopodobnie były na porządku dziennym w shierarchizowanym świecie jaki stanowiła epoka średniowiecza. Społeczeństwo było bowiem wyraźnie podzielone na stany: szlachta, duchowieństwo, mieszczanie oraz chłopi. „Satyra na leniwych chłopów” oddaje raczej punk widzenia pana prezentuje bowiem liczne sposoby jakie stosowali chłopi by unikać świadczenia pańszczyzny. Jak mówi cytat: „Chytrze bydlą z pany kmiecie”, „Częstokroć odpoczywają, A robią silno obłudnie, Jeno wynidą pod południe, A na drodze postawają, Rzekomo pługi oprawiają”, autor wyraźnie krytykuje postawę i zachowanie chłopów, którzy jego zdaniem wymigują się od swojego obowiązku jakim jest odrabianie pańszczyzny. Ich lenistwo widać na każdym kroku, bardzo często robią sobie odpoczynki i przerwy tym samym oszukują w pracy by za wszelką cenę próżnować.
Analizując satyrę można jednak śmiało wyciągnąć również inne wnioski o ile bowiem zdanie autora jako kmiecia obrazuje w negatywnym świetle postawę chłopów, cała sytuacja przy okazji ukazuje oblicze narastających konfliktów społecznych. Zachowanie najbiedniejszych i najbardziej uciemiężonych członków społeczności wynika bowiem bezpośrednio z ich położenia. Czując się poddanymi władzy kolejnych kast, wykorzystywanymi nie mają ochoty wykonywać zadań, które w żaden sposób nie poprawią ich losu. Odrabianie pańszczyzny wśród chłopów jawi się jako niesprawiedliwy i ciężki obowiązek stąd gdy tylko nadarza się okazja starają się unikać odrobku i tym samym w ich świadomości ulżyć swej doli. Jak w cytacie: „Gdy pan przydzie, dobrze orze- gdy odydzie jako gorze”.
