Charakterystyka poezji sarmackiej
Epoka baroku kształtowała się różnorodnie w państwach europejskich, na ziemiach polskich nurt przebiegał w trzech fazach od końca lat osiemdziesiątych XVI wieku do roku 1730. Należy zauważyć, że okres ten był czasem szczególnie ciężkim na ziemiach Polski. Toczyły się wojny polityczne i religijne, miały miejsce takie wydarzenia jak: powstanie Chmielnickiego , „potop” szwedzki, wojnę z Turcją. Po tak burzliwym historycznie okresie zdominowanym przez dramatyczne wydarzenia ludzie poszukiwali nowych, trwałych i pewnych wartości. Nowy światopogląd oraz zagraniczne wpływy sprawiły także, że na ziemiach polskich pojawiły się nowe rodzaje poezji: dworska, ziemiańska, metafizyczna, światowych rozkoszy, mieszczańsko – plebejska.
Każdy z nowych nurtów poetyckich zajmował ważne miejsce w określonych kręgach. Poezja dworska – rozwijała się w środowisku magnackim i królewskim miała zaskakiwać, szokować odbiorcę dowodząc kunsztu twórcy a także bawić i wzbogacać dworskie spotkania. Prąd ten można nazwać również kosmopolitycznym gdyż czerpał wzorce z zachodniej kultury z niechęcią odnosząc się do polskich tradycji, mieszczańsko – plebejska zdominowała ludność robotniczą jednak największy wpływ odegrała poezja ziemiańska inaczej sarmacka. To dzięki niej bowiem powstał wzorcowy model ówczesnego szlachcica.
Poezja ziemiańska zdominowała polskie dworki szlacheckie. W odróżnieniu od nurtu dworskiego tu ogromną wagę przywiązywano do rodzimych tradycji i obyczajów. Poeci przedstawiali w swych dziełach wzór życia na wsi, stoicką zasadę umiaru a także pochwałę natury. Wieś stawała się miejscem upragnionego ukojenia i ucieczki od problemów świata. Można nawet powiedzieć, że dzieła literatury ziemiańskiej wyznaczały własną ideologię uznawaną za najważniejszą i niepodważalną. Do przedstawicieli tego gatunku zalicza się : Wacława Potockiego i Jana Chryzostoma Paska .
Poeci sarmaccy z niechęcią odnosili się do zagranicznych wpływów, wyznaczając za główne zadanie tworzenie własnej tradycji i wzoru sarmaty. Głosili, iż jednostką o rodowodzie szlacheckim powinna przysługiwać bezwzględna wolność łącznie z możliwością skrajnego liberum veto. Wpływ na te sytuację miał fakt, iż uznano, że szlachta wywodzi się od starożytnych Sarmatów – czyli wojowników spokrewnionych z Scytami, którzy zapoczątkowali cały ród rycerstwa na ziemiach polskich. W swych twierdzeniach powoływali się na zdanie XVI wiecznych historyków Miechowity I Bielskiego. Te informacje historyczne sprawiły, że szlachcice czuli swą wyjątkowość oraz narodową potęgę. Jako prawdziwi obywatele przestrzegali własnej etykiety będą głębokimi a nawet skrajnymi – zwolennikami kościoła, odznaczającymi się własnym strojem – kontuszem.
W ten oto sposób powstała cała ideologia oraz mit sarmaty, opiewany w tym nurcie poezji. Wielu przedstawicieli społeczeństwa oceniło szlachtę jako ludzi zacofanych, nietolerancyjnych, nadto przywiązanych do tradycji kulturowych, hamujących rozwój kraju i możliwość wprowadzania istotnych reform. Pomimo tego poezja sarmacka odegrała ogromna role w ówczesnym czasie.
