Oświecenie – przykłady i cechy powiastki filozoficznej.
Powiastka filozoficzna była bardzo istotnym jeśli nie najważniejszym gatunkiem literackim doby oświecenia. Poprzez nią pisarze, filozofowie, myśliciele przedstawiali swoistą ilustrację światopoglądową lub moralną. Pod płaszczem pozornej fabuły autorzy wyrażali swe myśli, obalali przestarzałe idee na rzecz myśli oświecenia.
Główną postacią, która zasłynęła powiastkami filozoficznymi był czołowy francuski przedstawiciel nurtu Wolter a naprawdę Francois Maria Arouet, głosił swobodę przekonań, był zwolennikiem racjonalizmu uważał, że człowiek powinien dążyć do szczęścia i dobrobytu. Wolter poprzez powiastki filozoficzne ukazywał świat prezentując bliski sobie światopogląd. Fabuła dzieł miała charakter pretekstu, jej głównym zadaniem było bowiem obalenie zabobonów, atak na przebrzmiałe idee religijne i ukazanie refleksji nad naturą człowieka.
Jako doskonały przykład tego gatunku można więc podać dzieło Woltera zatytułowane „Kandydat”. Fabuła tej powiastki filozoficznej jest prosta, główny bohater tytułowy Kandydat to człowiek doby oświecenia. Przyświecają mu nowe myśli i idee, to dlatego ciągle popada w konflikty. Rzeczywistość w której przyszło mu żyć nie przystaje do jego sposobu rozumienia świata, jest zamknięta na nowe tory myślenia, ograniczona. Bohater ma romans z córką barona Kunegundą, za czyn ten zostaje wygnany. W ten sposób zaczyna się jego podróż po świecie, która staje się zarazem okazją do swoistych badań i zdobywania wiedzy. Kandydat bacznie obserwuje, zastanawia się, snuje refleksje, spotkania z nowymi ludźmi wywołują rozmaite dyskusje. Bohater w swej wędrówce trafia również do bajkowej krainy Eldorado, pełnej prawdziwego szczęścia. Zamieszkujący krainę ludzie wyzbyli się materializmu mimo, iż ulice pełne są złota dla nich pieniądz nie ma żadnej wartości. Pod koniec dzieła bohater powraca do ukochanej, to z nią stwarza własny mały świat zawężając swe poczynania do osobistego szczęścia.
Jak widać więc „Kandydat” to doskonały przykład dzieła reprezentującego gatunek jakim jest powiastka filozoficzna. Fabuła utworu jest jedynie niepozorną kurtyną, za którą autor skrył szereg przemyśleń. Zaprezentował postawę człowieka doby oświecenia, otwartego na świat, zgłębiającego rzeczywistość poprzez poznanie. Potrafiącego odrzucić zdobywanie korzyści materialnych na rzecz prawdziwego szczęścia stworzonego poprzez własną filozofię życia opartą na doświadczaniu, wiedzy i refleksji.
