Mikołaj Sęp Sarzyński – sonet IV ‘O wojnie naszej’ – analiza
Sonet IV „O wojnie naszej” to jeden z utworów Mikołaja Sępa Sarzyńskiego, który wyraźnie wskazuje iż, autor łączył ze sobą wpływy dwóch epok renesansu i baroku. Należy bowiem stwierdzić ,że uznano Sarzyńskiego za prekursora tendencji nowej epoki pomimo ,iż jego życie datuje się w granicach renesansu : 1550 r. do 1581 r. Przedwcześnie zmarły poeta pozostawiło sobie jedynie jeden zbiór wierszy zatytułowany „Rymy albo wiersze polskie”, wydany po dwudziestu latach ukazał postać niezwykłą. Osobę skromną, żarliwego katolika, człowieka pogrążonego w smutku ukazującego trud i ból życia.
Dokładny tytuł Sonetu IV to: „O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem”. Dwie pierwsze czterowersowe zwrotki zostają poświęcone tematyce zawartej w tytule walki człowieka z panem ciemności – szatanem. Czytelnik musi zwrócić uwagę na sens i wagę tej bitwy, potyczki człowieka z siłami zła mają na celu obronę najwyższej wartości – życia wiecznego. Przegrana równa się tym samym ze skazaniem na wieczne męki i potępienie. Diabelskie siły, które mamią i kuszą człowieka to przyziemne zbytki i pragnienia, jak mówi cytat: „ świata łakome marności, dom – ciało, dla zbiegłych słabości”. Dobra ziemskie mamią człowieka, próbując przejąć nad nim kontrole, pragnienia i głos duszy zostaje zagrożony, atakowany przez siły zła pod postacią codziennych przyjemności. Człowiek natomiast rozdarty pomiędzy dwiema siłami nie zawsze potrafi skutecznie się bronić, cielesne uciechy, doczesne sprawy stają tym samym na równi z żywotem wiecznym zagrożonym w tej odwiecznej walce. W dalszej części sonety, którą możemy określić mianem wnioskującej poeta kieruje swe słowa do Boga. Prosi Stwórcę o wsparcie i pomoc, tylko on bowiem jako istota najwyższa wyzbyta rozterek, wszechmogąca i zawsze dobra może pomóc istota ludzkim. Człowiek jak twierdzi poeta jest bowiem : „wątły, niebaczny, rozdwojony w sobie”, a tylko opaczność boska jest w stanie zapewnić mu zwycięstwo w walce z wszechobecnym złem.
Zakańczając analizę sonetu warto wyróżnić w nim elementy pochodzące z epoki renesansu i baroku, te dwa pogranicza łączył bowiem ze sobą autor. Cechy renesansowe to z pewnością obraz walki z szatanem, nie jest on krwawy, pełen grozy czy strachu jak bywało to w późniejszych epokach. To raczej wnioski wyciągnięte z obserwacji, pragnienia codziennej walki o dobre życie i opiekę Boga. Człowiek natomiast jest ukazany jako istota godna łaski, waleczna i odważna choćby przez sam fakt zmierzania się z ziemskimi troskami w obronnie wiecznego żywota. Cechy barokowe, które można wymienić to :zmienność toku zdania, ozdobność wypowiedzi, paradoksy czy zabawy słowne oraz zmiana światopoglądu. Ludzkie życie to jedynie zadanie do wypełnienia, etap walki prowadzącej ku życiu wiecznemu, wokół da się wyczuć nastroje lęku, niepewności i grozy.
