Mikołaj Rej „Żywot człowieka poczciwego” – analiza
„Żywot człowieka poczciwego” to jedno z bardziej znanych dzieł Mikołaj Reja. Dokonując analizy należy zwrócić uwagę, iż jest to utwór parenetyczny – oznacza to, że zawiera propagandę określonego typu osobowości, który ma stać się wzorem cnót dla wszystkich odbiorców.
Rej w utworze prezentuje obraz tytułowego „człowieka poczciwego”, ziemianina, szlachcica, który wiedzie spokojne życie, w prawy sposób gospodarując posiadanymi dobrami. Można również, powiedzieć, że utwór w pewien sposób oddaje osobistą filozofię autora. Rej bowiem był zamożnym gospodarzem, dbającym o interesy własne i społeczne, dowodem na to jest chociażby zakładanie przez niego miast.
Pierwszy element na który warto zwrócić uwagę w utworze jest liczba 4, określająca ludzi oraz naturę. Według poety w człowieku są cztery płyny i związane z nimi typy osobowości: krew to sangwinik, flegma flegmatyk, żółć choleryk, żółć czarna melancholik. Również naturą kieruje magia tej liczby, autor wskazuje na cztery strony świata, cztery żywioły a także cztery etapy życia: dzieciństwo, młodość, wiek dojrzały, starość. Cały świat wydaje się być określony przez magię liczb, podana przez autora prawidłowość wypływa z jego własnych doświadczeń, przemyśleń i obserwacji.
W utworze Rej przywiązał ogromną wagę do omówienia kolejnych etapów życia, podaje rady i pouczenia, wskazuje jak kierować młodego człowieka. Jednak najwięcej miejsca zostaje poświęcone dojrzałości, to ona bowiem daje pełne pole do rozwoju człowieka, wykorzystaniu jego siły i mądrości. Rej tłumaczy jaką postawę powinien zaprezentować szlachcić, jego stan jest nie jest bowiem jedynie powodem do chwały ale zobowiązaniem wobec ojczyzny. Jako prawy i uczciwy przedstawiciel stanu powinien być przykładem cnót, stanowić niedościgniony wzór. Aby poprzeć swe stanowisko i dokładnie ukazać powinności szlachcica Rej powołuje się na antyprzykłady, krytykuje i potępia niecne zachowania. Wyśmiane zostaje zapatrzenie w zagraniczną modę, snobizm i odejście od rodzimych tradycji.
„Poczciwy” człowiek zdaniem autora powinien umieć mądrze korzystać z otaczających go dóbr. Posiadana ziemia daje bowiem zbiory umożliwiające dostatnie, spokojne i harmonijne życie. Należy podążać rytmem natury, dopasować życie do pór roku. Poeta z zachwytem i dokładnością opisuje prace w ogrodzie, jesienne zbiory czy zimowe polowania.
Dokonując analizy można jednoznacznie stwierdzić że, utwór jest pochwałą życia i wsi. Mimo, iż poeta nie stroni od analizowania ważnych kwestii jak małżeństwo, obywatelski obowiązek , praca i rozrywka, udowadnia, że ziemianin może i powinien wieść szczęśliwe życie. Dobra, które rozsądnie wykorzysta, pozwalają uzyskać harmonię i pogodę ducha, pozbyć się lęku przed starością i śmiercią. Należy wskazać, że ukazany, spokój, cnotliwe życie, podążanie torem wyznaczonym przez rozum i naturę jest prezentacją filozofii stoickiej. Rej zawarł również w dziele epikureizm, nie zabrania bowiem rozrywek a nawet zachęca do czerpania przyjemności z życia.
