Ignacy Krasicki „Mikołaja Dośwadczyńskiego przypadki”
Analizując utwór „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki” autorstwa Ignacego Krasickiego nie można pominąć omówienia gatunku jaki prezentuje to dzieło. Okazuje się bowiem, że jest to pierwsza Polska powieść nowożytna. Jej tematyka jest silnie osadzona w realiach społeczeństwa, zostają spełnione również typowe cechy kompozycyjne, jak: fabuła, narrator, świat przedstawiony, następstwo zdarzeń, obecność opisów. Wszystkie te elementy sprawiają, że utwór zawiera i realizuje cele dydaktyczne i wychowawcze. Należy więc zaznaczyć, iż dzieło „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki” zapoczątkowało tym samym rozwój tego gatunku na ziemiach polskich.
Główny bohater powieści to tytułowy mikołaj Doświadczyński, prowincjonalny szlachcic, który opowiada o swym życiu. Jak wskazuje jego nazwisko losy postaci pełne są różnorodnych doświadczeń, te natomiast stanowią podstawę prezentowanej treści. Mikołaj opowiada o swym wychowaniu, nauce, podróżach, tym samym wskazuje w jaki sposób ukształtowała się jego osobowość : „W przeciągu lat dziesięciu dworak w warszawie, w Paryży galani, oracz w Nipu – zostałem w Szuminie filozofem”. Dowiadujemy się, iż jak znaczna większość ówczesnej młodzieży szlacheckiej, mimo zdolności nie przejawiał chęci do nauki, jak mówi cytat, miał: „Wstręt do nauki choć wielką pojętność”. To dlatego wysłany do stolicy Francji zachłystuje się wolnością, organizując swój czas wokół zabaw, rozrzutność, hulaszcze życie doprowadza go do długów. Dopiero gdy w trakcie swej podróży bohater trafia do Nipu, kraju w którym rządzi prawość a takie czyny jak kradzież, zdrada, kłamstwo, są wszystkim obce zmienia swe zachowanie. Pod wpływem tego miejsca bohater zaczyna się uczyć, zdobywa mądrość życiową dzięki obserwacji i ciężkiej pracy. Imponuje mu świat pełen uczciwości i równości panującej pomiędzy ludźmi. Zdobyte doświadczenia Mikołaj wykorzystuje we wsi Szumnie, to tu buduje swój dom, starając się mądrze i dobrze gospodarować.
Jak widać więc dokładnie po przeanalizowaniu lektury „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki„ utwór z pewnością należy określić jako powieść nowożytną. Krasicki dzięki opowieści o losach bohatera ukazuje realia panujące w ówczesnym społeczeństwie. Opisuje jak wygląda kształtowanie się młodego człowieka, ukazuje najważniejsze cechy, które powinny panować w ludzkim świecie. Jego powieść spełnia cele dydaktyczne i wychowawcze wskazując do jakich wartości powinien dążyć człowiek by budować swe szczęście.
