Janko Muzykant jest tytułowym bohaterem noweli Henryka Sienkiewicza. Chłopiec urodził się i wychowywał w bardzo biednej, wiejskiej rodzinie. Wychowywała go matka, która ciężko musiała pracować, by móc zapewnić jako taki byt dziecku. Jednak często w domu nie było chleba, a chłopiec chodził głodny.
Janko „chudy był zawsze opalony, z brzuchem wydętym, z zapadłymi policzkami; czuprynę miał konopną, białą prawie i spadającą na wytrzeszczone oczy, patrzące na świat, jakby w jakąś niezmierną dalekość wpatrzone”. Ubrany był nędznie w parcianą koszulę i słomiany kapelusz. .
Przez mieszkańców wsi uważany był za niedojdę i niepełnosprawnego umysłowo. Tymczasem chłopiec kochał muzykę, całymi dniami lubił słuchać jak „cała wieś gra”. Był bardzo wrażliwym chłopcem. Kochał wszystkie dźwięki, jakie go otaczały. Często wykradał się wieczorami pod karczmę, by wsłuchiwać się w muzykę. Od wczesnych lat swojego życia wyróżniał się spośród rówieśników niezwykłą wrażliwością na otaczający go świat. Szczególną wrażliwość miał na punkcie muzyki: „W polu grała mu bylica w sadku pod chałupą ćwierkały wróble, aż się wiśnie trzęsły”.
Janko był dobrym, szczerym i prawdomównym chłopcem. Nigdy nie wyrządził nikomu krzywdy. Był delikatny, miał szczere i dobre serce. Nikt go jednak nie lubił, bo uważano go za dziwaka i chłopca niespełna rozumu.
Jego największym marzeniem były skrzypce. Zakochał się w ich dźwięku. Pewnego dnia zakradł się pod pobliski dwór, by choć przez chwilę mieć kontakt ze swoim ukochanym instrumentem, chciał go chwilę potrzymać i rozkoszować się to maleńką chwilką, jednak został przyłapany i oskarżony o próbę kradzieży ów skrzypiec. Chłopiec nie poszedł do więzienia, ale został okropnie zbity rózgami przez stójkowego. Bohater wkrótce zmarł w wyniku odniesionych ran. Jeszcze na łożu śmierci pytał matki czy Bóg pozwoli mu grać na skrzypkach.
Janko Muzykant jest przykładem dziecka, którego marzenia nie mogły się spełnić z powodu braku możliwości do rozwoju i kształcenia. Żył wśród prostych ludzi, dla których najważniejsza była praca, a nie rozwijanie talentu dziecka. Chłopiec był odrzucony przez społeczeństwo ze względu na swoją „dziwaczność”. Nikt bowiem nie widział w nim wrażliwego, utalentowanego chłopca. Bohater nie mógł spełnić swoich marzeń, bo nie miał nim kto pokierować. Matka uważała go za niedojdę, lenia, z którego pożytku w gospodarce nie ma. Tymczasem bohater był bardzo zdolny, potrafił sobie przy pomocy gonta i końskiego włosia zrobić własne skrzypce. Janko był marzycielem, pragnął własnego instrumentu najbardziej na świecie. Nie miał on jednak w nikim wsparcia, nawet we własnej matce, która często obijała go w akcie złości.
