Jan Andrzej Morsztyn i Daniela Naborowski – porównanie twórczości
Daniel Naborowski i Jan Andrzej Morsztyn to czołowi przedstawiciele poezji barokowej. Analizując dzieła tych autorów można zauważyć wyraźne podobieństwa jak i różnice. Cechą, która z pewnością łączy obydwie te postacie jest specyficzna maniera poetycka, zarówno Morsztyn jak i Naborowski byli zwolennikami światopoglądu epoki, stąd kontynuowali i krzewili w swych dziełach marinizm i konceptyzm – dwa najbardziej istotne kierunki baroku. Pierwszy z nich- marinizm wywodził się od nazwiska włoskiego mistrza Marina, jako nurt miał na celu szokować odbiorców poprzez ogrom środków stylistycznych, można by nawet powiedzieć przerost formy nad treścią. Drugi nurt czyli koncept jest podobny do marinizmu, gdyż przede wszystkim miał także zaszokować, tu jednak autor musiał wykazać się własnym niepowtarzalnym pomysłem ukazującym dziwną i niepojęta naturę świata.
W poszczególnych utworach obydwu autorów można odnaleźć bogactwo środków stylistycznych, wyszukaną form oraz niepowtarzalny pomysł. Podczas analizy wyłaniają się również różnice a mianowicie tematyka wierszy. Aby poprzeć to stwierdzenie należy pokrótce omówić wybrane dzieła poetów.
Do najbardziej znanych utworów Jana Andrzeja Morsztyna należą: „Do Panny” oraz „Do Trupa” . W pierwszym wierszu zostaje ukazana kobieta , tytułowa panna, która pozostaje bezwzględna wobec uczuć adoratora. Jej serce jak mówi autor jest twarde jak głaz, nie są w stanie skruszyć go nawet łzy. Głównym barokowym konceptem jest więc tu przeciwstawienie trwałej materii jak kamień wobec obojętnej postaci kobiety. W wierszu „Do trupa” podmiot liryczny w swych rozważaniach udowadnia, że lepiej jest umrzeć niż pozostać zakochanym. Zmarły bowiem po chwili cierpienia uzyskał ulgę i spokój, zakochany trwa dalej w niewyobrażalnych mękach. Miłość bowiem to nieokiełznana siła przynosząca destrukcję ale i zarazem nadzieje. Ta tematyka sprawiła, że uznano, iż wiersze Morsztyna są błahe, odpowiadają zainteresowaniom dworskim, miały bowiem za cel bawić dostojnych przedstawicieli szlachty i magnatów. Należy jednak powiedzieć, że Morsztyn to poeta miłości, który choć tworzy dworska rozrywkę analizuje , opisuje i sławi uczucia i zmysły.
Daniel Naborowski w swych utworach skłania się ku refleksją filozoficznym, ukazuje rozterki człowieka, tematykę przemijania, poszukuje trwałych i bezcennych wartości, dowodem na to mogą być następujące utwory: „Cnota grunt wszystkiemu” gdzie autor w specyficzny sposób dosadnie ukazuje czytelnikowi jak nietrwałe i nic nieznaczące są elementy ludzkiego życia. Wymienione zostaje: bogactwo, uroda, popularność, metale szlachetne, jedzenie, , błyskotliwość, uroda a nawet szczęście. Odrzucając wszystkie te elementy można jednak odnaleźć zdaniem poety wartość nadrzędną – wierność Bogu i życie w prawości. Kolejny wiersz, który warto przytoczyć to „Krótkość żywota”. Tematyką utworu staje się nietrwałość ludzkiego życia, jak mówi cytat „Był przodek, byłeś ty sam, potomek się rodzi ”. W tym krótkim zwrocie autor trafnie ujmuje przemijalność człowieka oraz naturalność i nieodwracalność tego procesu. Autor ukazując tak głęboką myśl nie zamierzał podważać sensu istnienia czy nadawać mu pesymistycznego wydźwięku ale skłonić czytelnika do przemyśleń.
Jak widać więc wyraźnie na podstawie powyższych przykładów poezja Daniela Naborowskiego oraz Jana Andrzeja Morsztyna zawiera różnicę i podobieństwa. Bez względu jednak na to, którą tematykę uznamy za bardziej wzniosłą czy ciekawą, musimy przyznać, że obaj autorzy są wybitnymi i czołowymi przedstawicielami epoki baroku.
