Gollum jest jednym z licznych bohaterów powieści J. R. R. Tolkiena pod tytułem „Hobbit, czyli tam i z powrotem”. Jest to stworzenie, o którym niewiele wiadomo. Zamieszkuje on głęboką, ciemną i wilgotną jaskinię w Górach Mglistych.
Jest to przerażająca swoim wyglądem dość tajemnicza istota. Jest czarny, śliski, ma wielkie jasne, blade wręcz oczy i groźne spojrzenie. Dziwnie mówi, dziwnie się porusza, ma zdeformowane ciało, żywi się surowym mięsem.
Przez lata przebywania w odosobnieniu zdobył wiele niezwykłych umiejętności, które ułatwiły mu przeżycie w tak trudnych i surowych warunkach. Poruszał się bezszelestnie, był zwinny i szybki, sam zdobywał pożywienie; były to najczęściej surowe ryby, które łowił własnymi rękami.
Gollum był niemal jak dzikie zwierzę, które walczyło o przetrwanie.
To on jest właścicielem Pierścienia, który trafił w ręce Bilba Bagginsa. Z powodu utraty Pierścienia nienawidzi Hobbitów i pragnie śmierci Bilba. Owładnięty mocą klejnotu Gollum zrobi wszystko, by odzyskać swój „skarb”, bo tak go właśnie nazywa ten tajemniczy stwór.
Gollum, pomimo iż wyglądał dość niepozornie, to w rzeczywistości stanowił poważne zagrożenie dla Bilba. Dla odzyskania klejnotu był w stanie zrobić wszystko. Był istotą niehonorową, fałszywą i niebezpieczną.
Bohater może jednak wzbudzać litość, gdyż jego zachowanie i postępowanie wynikało głównie z tego, że był owładnięty mocą Pierścienia. Lata samotności i odosobnienia sprawiły, że zamienił się w potwora nieznającego ludzkich uczuć. Nie pamiętał czym jest przyjaźń, troska o bliskich, nie pamiętał skąd pochodzi i jak się naprawdę nazywa. Pierścień ograbił go z wszelkich dobrych uczuć i wspomnień. Gollum był samotny i z pewnością nieszczęśliwy. A z powodu utraty klejnotu czuł jedynie wściekłość, rozgoryczenie i chęć zemsty oraz niepochamowane pragnienie odzyskania skarbu. Był opętany i obłąkany.
Jego prawdziwą historię poznajemy w kolejnej powieści Tolkiena zatytułowanej „Władca pierścieni”. Okazuje się, że Gollum był kiedyś zamożnym Hobbitem. Miał na imię Smeagol. Pochodził z zamożnej rodziny. Był ciekawski, wesoły, miał zawadiacki sposób bycia. Pewnego dnia jego przyjaciel, Deagol znalazł na dnie rzeki Pierścień, który wzbudził ciekawość i pragnienie posiadania w Smeagolu. Zazdrosny o klejnot Smeagol poprosił przyjaciela, by ten ofiarował mu klejnot w prezencie. Jednak Deagol stanowczo odmówił. Wtedy doszło do tragedii, Smeagol zabił przyjaciela, ukrył ciało i zdobył wymarzony klejnot, który niestety owładnął bohaterem do tego stopnia, że Smeagol musiał ukryć się w Górach Mglistych. Wieloletnie przebywanie tylko w obecności Pierścienia Jedynego zamieniło bohatera w Golluma.
To właśnie on przyczynił się do zniszczenia Pierścienia, wraz z którym wskoczył w ogień do Szczeliny Zagłady.
