Analiza porównawcza wiersza „Koniec wieku XIX „ Tetmajera i „Kowal” Staffa – wypracowanie
Burzliwy okres w epoce Młodej Polski podkreśla wybuch I wojny światowej oraz narodziny nowego dekadenckiego widzenia świata. Koniec stulecia jawi się w pesymistycznych barwach budząc starsz i niepewność. W tym właśnie okresie powstają dwa znaczące wierszy pierwszy to:
„Koniec wieku XIX” Kazimierza Przerwy Tetmajera. Utwór ten stanowi wyraz idei pokolenia końca wieku. Podmiot liryczny możemy utożsamiać z poetą, to on bowiem prezentuje całą zbiorowość : „Co zostało nam, co wszystko wiemy”. Autor całość tematyki ukazał poprzez stawianie retorycznych pytań, wskazują one wszystkie wartości pokolenia dziewiętnastego wieku. Należy zaznaczyć, że wymieniane przez autora postawy zostają odrzucone i uznane za nieskuteczne. Człowiek bowiem pomimo korzystania z nich nie potrafi skutecznie walczyć ze złem. Pierwsza wartość to przekleństwo, jak mówi poeta niegodne jest się nim posługiwać, choć bowiem ludzie wykorzystują je do walki ze złem sposób ten jest zły, stosują go jedynie prymitywni ludzie dający znać, że stoją przeciw swoim bogom. Kolejna wartość to ironia, stosowanie jej jest bezsensem ponieważ nawet codzienne prawdziwe życie jest swoista ironią. Następnie uwidoczniona zostaje wzgarda jako domena głupców oraz rozpacz odznaczająca ludzi słabych, rozpaczają bowiem tylko, ci którzy się poddają i pragną uciec bez walki. Negatywnie oceniona zostaje również rezygnacja, nie chroni przecież przed śmiercią oraz użycie ponieważ rozkoszy nigdy nie można zaspokoić. Autor wymienił również walkę jako jedną z idei, ta niestety także zostaje negatywnie odebrana, jak czytamy jest ona bezsensowna, siły przeciwko, którym próbuje stanąć człowiek są zbyt silne by żywić nadzieję na ich pokonane. Jak widać więc wyraźnie Kazimierz Przerwa Tetmajer ukazał a następnie odrzucił wszystkie zachowania prezentowane przez pokolenie końca wieku. Stanowisko to ma podkreślić , że człowiek pozostaje bezbronnym wobec zła. Poeta jako przedstawiciel i wyraziciel głównych idei nie posiada nic co mógłby pozostawić przyszłym ludziom. Wiersz ten z pewnością można określić jako pesymistyczny. Dokonuje bowiem charakterystyki człowieka XIX wieku ukazując, że cechuje go dekadentyzm. Ludziom wyraźnie brak ideałów, są bierni i bezsilni. Wszystko to jest wyrazem bezsensu istnienia.
Całkiem odmienna postawę odnajdujemy jednak w wierszu Staffa „Kowal”. Doświadczenia trzech epok pozwalają na całkiem odmienne spojżenie w przyszłość. Leopold Staff urodził się 14 XI 1878 roku we Lwowie, jego twórczość objęła aż trzy epoki literackie: Młoda Polskę, dwudziestolecie międzywojenne oraz współczesność. Zmarł w Skarżysku Kamiennym w roku 1957. Swą twórczość rozpoczął od wierszy zgromadzonych w tomiku „Sny o potędze”, jednym z zawartych w nim utworów był właśnie „Kowal”.
„Kowal” to tytuł wiersza autorstwa Leopolda Staffa, dokonując jego analizy należy najpierw wskazać kontekst filozoficzny, który miał bezpośredni wpływ na twórczość poety. Jak wiadomo bowiem poeta przez dłuższy czas tłumaczył dzieła Fryderyka Nietzschego. Wiele z założeń tego filozofa stało się bliskich Staffowi, przyjął on więc za autorem koncepcje wywyższającą aktywność, siłę oraz hart ducha. Należy podkreślić, że poeta realizował tytko niektóre z założeń Nietzschego, obca mu bowiem była antychrześcijańska tematyka. W swych założeniach pozostał on wierny religijnej wizji odznaczającej dobro od zła. Można również stwierdzić, że przyjęte przez autora koncepcje były próbą poszukiwania kontr propozycji dla pesymistycznych założeń Młodej Polski. Wiersz „Kowal” prezentuje te wartości, które autor wychwalał kontynuując filozofie Nietzschego. Podmiotem lirycznym jest sam poeta, który wykonuje ciężką pracę kształtowania własnej osoby. W tym miejscu wyłania się znaczenie tytułu, poeta porównuje swe dzieło do pracy kowala, który w mozole wykuwa kolejne przedmioty. On również w pocie czoła „wykuwa” swój charakter. Tytuł można również powiązać ze znanym przysłowiem” Każdy jest kowalem własnego ,losu”. Jak mówi poeta podążając śladami Nietzschego, człowiek kryje w sobie potencjał, wydobyć i ukształtować go można jedynie ciężką pracą i samozaparciem. Jak mówi cytat: „serce hartowane, mężne, serce dumne, silne”. To wzór dla Staffa, poprzez wysiłek i prace nad sobą chce on uwidocznić najlepsze swe cechy, stać się silnym i odpornym. To wyraźnie głoszona pochwała aktywności życiowe. Autor wyraża również pogardę dla wszelkiej słabości, uważa on bowiem, że wszelkie ludzkie niedomogi, apatie są cechami negatywnymi. Człowiek powinien robić wszystko by je pokonać. Jeśli jednak nie da rady i serce jego nie wytrzyma tego nadmiernego wysiłku lepiej, iż umrze niż miałby ukazać swą słabość.
