Od 1 stycznia 2026 roku obowiązują nowe zasady polskiej ortografii. Dla uczniów przygotowujących się do matury i egzaminu ósmoklasisty zmiana mogłaby oznaczać dodatkowy problem: trzeba przecież nie tylko znać lektury, zasady gramatyczne i wymagania egzaminacyjne, ale również wiedzieć, które formy zapisu są obecnie poprawne. Centralna Komisja Egzaminacyjna zdecydowała jednak o wprowadzeniu kilkuletniego okresu przejściowego.
Najważniejsza wiadomość jest prosta: w latach 2026–2030 na egzaminach będą akceptowane zarówno stare, jak i nowe zasady ortografii w zakresie objętym reformą. Dopiero od egzaminów przeprowadzanych w 2031 roku nowe zasady mają stać się jedyną podstawą oceniania.
Co to oznacza w praktyce dla ucznia? Czy można nadal pisać według zasad poznanych kilka lat temu? Czy warto już uczyć się nowej ortografii? Wyjaśniamy.
Nowe zasady ortografii obowiązują od 1 stycznia 2026 roku
Zmiany zasad pisowni zostały przygotowane przez Radę Języka Polskiego. Nowe regulacje weszły w życie 1 stycznia 2026 roku i od tego momentu stanowią aktualną normę ortograficzną języka polskiego.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie starsze podręczniki, repetytoria czy materiały przygotowujące do egzaminów nagle stały się bezużyteczne. Właśnie dlatego potrzebny był okres przejściowy.
Uczniowie, którzy przez kilka lat uczyli się według wcześniejszych zasad, nie powinni bowiem ponosić konsekwencji za zastosowanie podczas egzaminu formy, która jeszcze niedawno była uznawana za prawidłową.
CKE: stare i nowe zasady będą uznawane do 2030 roku
Centralna Komisja Egzaminacyjna poinformowała, że podczas oceniania prac egzaminacyjnych w latach 2026–2030 egzaminatorzy będą akceptować zarówno dotychczasowe, jak i nowe zasady pisowni.
Rozwiązanie obejmuje między innymi:
- egzamin ósmoklasisty,
- egzamin maturalny,
- egzaminy eksternistyczne.
Okres przejściowy potrwa więc kilka lat.
Jak wyglądają zasady w kolejnych latach?
| Rok egzaminu | Jakie zasady ortografii są akceptowane? |
|---|---|
| 2026 | stare i nowe |
| 2027 | stare i nowe |
| 2028 | stare i nowe |
| 2029 | stare i nowe |
| 2030 | stare i nowe |
| od 2031 | nowe zasady |
Dla uczniów oznacza to przede wszystkim większe bezpieczeństwo. Jeżeli napiszą wyraz zgodnie ze starszą normą w przypadku objętym zmianą, nie powinno to zostać potraktowane jako błąd ortograficzny tylko dlatego, że od 2026 roku obowiązuje już nowa reguła.
Czy na maturze 2027 można pisać według starych zasad?
Tak.
Uczeń przystępujący do matury w 2027 roku znajduje się w okresie przejściowym wskazanym przez CKE. Oznacza to, że w zakresie zasad zmienionych od 2026 roku akceptowane będą zarówno formy zgodne z wcześniejszą normą, jak i formy zgodne z nowymi zasadami.
Tak samo będzie na egzaminach w latach 2028, 2029 i 2030.
Nie oznacza to jednak, że można dowolnie ignorować ortografię. Okres przejściowy dotyczy różnic wynikających ze zmiany przepisów ortograficznych, a nie wszystkich możliwych błędów.
Jeśli uczeń napisze błędnie wyraz, którego pisownia nie została objęta reformą, egzaminator nadal może potraktować to jako zwykły błąd ortograficzny.
A co z egzaminem ósmoklasisty?
Takie same zasady dotyczą uczniów kończących szkołę podstawową.
Na egzaminie ósmoklasisty w latach 2026–2030 uczeń może stosować zarówno nowy, jak i wcześniejszy sposób zapisu w przypadkach objętych reformą ortografii.
Jest to szczególnie ważne w przypadku dłuższej wypowiedzi pisemnej, gdzie poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna ma wpływ na wynik.
Ósmoklasista nie musi więc obawiać się sytuacji, w której zapamiętana ze starszego podręcznika forma automatycznie spowoduje utratę punktów tylko dlatego, że od 2026 roku obowiązuje już inna norma.
Czy można mieszać stare i nowe zasady?
Z punktu widzenia przygotowania do egzaminu najlepiej stopniowo przechodzić na nową ortografię i starać się pisać konsekwentnie.
Okres przejściowy został wprowadzony przede wszystkim po to, aby chronić uczniów przed utratą punktów wynikającą ze zmiany normy, a nie po to, aby przez kilka lat ignorować nowe przepisy.
Jeżeli więc uczeń zna już nową zasadę, najlepiej ją stosować.
Nie ma również większego sensu uczyć się specjalnie starszej wersji tylko dlatego, że CKE będzie ją jeszcze akceptować.
Jakie zmiany ortografii mogą pojawić się na egzaminie?
Reforma obejmuje wiele zasad. Część z nich może mieć znaczenie podczas pisania wypracowania, rozprawki, opowiadania, przemówienia czy innej dłuższej wypowiedzi.
Nazwy mieszkańców miast piszemy wielką literą
Jedną z najbardziej widocznych zmian jest pisownia nazw mieszkańców miast, dzielnic, osiedli i wsi.
Według nowych zasad należy pisać między innymi:
Warszawianin, Krakowianin, Poznanianka, Mokotowianin.
Wcześniej tego rodzaju nazwy były często zapisywane małą literą.
To zmiana, z którą uczeń może zetknąć się stosunkowo często, na przykład podczas pisania opowiadania, argumentacji lub pracy dotyczącej konkretnego miasta.
„Nie” z przymiotnikami w stopniu wyższym i najwyższym
Zmieniła się również pisownia „nie” z przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym oraz najwyższym.
Według nowych zasad stosuje się zapis łączny, np.:
niemilszy
nienajmilszy
nielepiej
nienajstaranniej
Dla uczniów może to być szczególnie istotne, ponieważ konstrukcje tego rodzaju naturalnie pojawiają się w wypracowaniach.
Pisownia „nie” z imiesłowami
Uproszczono również zasady zapisu „nie” z imiesłowami odmiennymi.
Nowa norma zmierza do konsekwentnego zapisu łącznego, co ma ograniczyć sytuacje, w których uczeń musiał zastanawiać się nad znaczeniem konkretnego wyrażenia przed podjęciem decyzji o pisowni.
To jedna z tych zmian, których celem jest przede wszystkim uproszczenie ortografii.
„Pół” częściej pisane łącznie
Zmiany dotyczą także konstrukcji z cząstką „pół”.
W nowej ortografii spotkamy między innymi formy:
półzabawa
półnauka
półżartem
półserio
półspał
półczuwał
Dla ucznia oznacza to mniej wyjątków do zapamiętania, chociaż w pierwszych latach obowiązywania reformy starsze formy mogą nadal pojawiać się w książkach i materiałach edukacyjnych.
Superpomysł czy super pomysł?
Nowe zasady pozostawiają większą swobodę przy niektórych członach takich jak:
super, ekstra, eko, wege, mini, mega.
W zależności od konstrukcji możliwe mogą być na przykład zapisy:
superpomysł
lub
super pomysł.
Podobnie:
ekożywność
lub
eko żywność.
Dla ucznia jest to dobra wiadomość, ponieważ nowa norma w pewnych sytuacjach ogranicza ryzyko popełnienia błędu wynikającego wyłącznie z wyboru zapisu łącznego albo rozdzielnego.
Aleja, Plac, Park i Most wielką literą
Zmiany obejmują również nazwy obiektów przestrzeni publicznej.
Według nowych zasad zapisujemy na przykład:
Aleja Róż
Plac Zbawiciela
Park Kościuszki
Most Poniatowskiego
Cmentarz Rakowicki.
Wyjątkiem pozostaje między innymi słowo „ulica”, które zapisujemy małą literą, np.:
ulica Józefa Piłsudskiego.
To zasada szczególnie przydatna w opowiadaniach i innych tekstach, w których uczeń opisuje konkretne miejsca.
Uwaga na starsze artykuły w internecie
Uczniowie przygotowujący się do egzaminów powinni uważać na informacje publikowane jeszcze na początku prac nad reformą.
Nie wszystkie pierwotnie zapowiedziane zmiany ostatecznie weszły w życie w przedstawionej początkowo formie.
Przykładem są wielowyrazowe nazwy geograficzne. Ostatecznie zachowano między innymi zapis:
cieśnina Bosfor
góra Athos
jezioro Śniardwy
morze Bałtyk
półwysep Hel.
Dlatego przy nauce najlepiej korzystać z aktualnych materiałów Rady Języka Polskiego oraz CKE, a nie wyłącznie z artykułów opisujących pierwsze zapowiedzi zmian.
Czy trzeba uczyć się nowej ortografii przed maturą?
Formalnie uczeń zdający maturę do 2030 roku ma zabezpieczenie wynikające z decyzji CKE. Nie oznacza to jednak, że warto całkowicie zignorować nowe zasady.
Wręcz przeciwnie.
Najlepsza strategia to uczenie się już według nowych reguł, ale bez obawy, że utrwalona wcześniej forma automatycznie obniży wynik egzaminu.
Nowa ortografia obowiązuje przecież nie tylko na egzaminie. Uczeń będzie posługiwał się językiem polskim również później – podczas studiów, w pracy, w korespondencji czy przy tworzeniu dokumentów.
Jak przygotować się do egzaminu? 5 praktycznych zasad
1. Nie ucz się ponownie całej ortografii
Reforma nie oznacza zmiany wszystkich zasad języka polskiego. Zdecydowana większość reguł pozostaje bez zmian.
Najlepiej skupić się na tych punktach, które rzeczywiście zostały zmodyfikowane.
2. Ucz się przede wszystkim nowych form
Skoro nowe zasady obowiązują od 2026 roku i po 2030 roku będą jedyną normą stosowaną na egzaminach, warto już teraz je utrwalać.
3. Nie panikuj, gdy w starym podręczniku widzisz inną pisownię
Materiały wydane kilka lat temu mogą oczywiście zawierać formy zgodne z wcześniejszą normą.
W latach 2026–2030 samo zastosowanie takiej formy w zakresie objętym reformą nie powinno skutkować uznaniem jej za błąd.
4. Sprawdzaj aktualne źródła
Jeśli masz wątpliwości, najlepiej korzystać z aktualnych zasad opublikowanych przez Radę Języka Polskiego i z komunikatów Centralnej Komisji Egzaminacyjnej.
5. Pamiętaj, że okres przejściowy nie obejmuje wszystkich błędów
To prawdopodobnie najważniejsza praktyczna wskazówka.
CKE nie zawiesiła oceniania ortografii.
Jeżeli popełnisz zwykły błąd, który nie ma związku ze zmianą zasad z 2026 roku, nadal może on wpłynąć na ocenę pracy.
Czy ortografia ma znaczenie na maturze?
Tak. Na egzaminie maturalnym z języka polskiego oceniana jest również poprawność językowa wypowiedzi, w tym ortografia.
Dlatego decyzja CKE jest ważna szczególnie dla maturzystów przygotowujących się do części pisemnej.
Egzaminator nie powinien karać ucznia za to, że w przypadku objętym reformą użył wariantu zgodnego z wcześniejszą normą, jeżeli egzamin odbywa się w okresie przejściowym.
Nie oznacza to jednak, że można przestać zwracać uwagę na poprawność zapisu.
Co się zmieni w 2031 roku?
2031 rok będzie granicą okresu przejściowego.
Od egzaminów przeprowadzanych w 2031 roku CKE ma oceniać ortografię już wyłącznie według nowych zasad.
W praktyce oznacza to, że uczniowie rozpoczynający obecnie wcześniejsze etapy edukacji powinni stopniowo przyzwyczajać się do nowej normy, ponieważ w momencie ich egzaminów starsze zasady mogą już nie być akceptowane.
Najważniejsze: nie trzeba bać się reformy
Zmiana ortografii może początkowo wyglądać jak dodatkowa trudność przed egzaminem, jednak decyzja CKE znacznie ogranicza ryzyko problemów.
Uczeń zdający maturę lub egzamin ósmoklasisty w latach 2026–2030 może korzystać z okresu przejściowego. W przypadkach objętych reformą zaakceptowane zostaną zarówno formy zgodne ze starszymi zasadami, jak i te wynikające z nowej normy.
Najrozsądniejszym rozwiązaniem jest więc stopniowe przestawianie się na nowe zasady bez stresu związanego z tym, że każda utrwalona wcześniej forma może kosztować punkty.
Od 2031 roku sytuacja się zmieni – wtedy nowa ortografia ma być już jedyną podstawą oceniania prac egzaminacyjnych.
Źródła: Centralna Komisja Egzaminacyjna – informacja dotycząca zasad oceniania ortografii w latach 2026–2030; Rada Języka Polskiego przy Prezydium PAN – aktualne zasady pisowni i interpunkcji polskiej obowiązujące od 1 stycznia 2026 roku.
