Charakterystyka twórczości Wacława Potockiego
Wacław Potocki pochodził z okolic Biecza, był zamożnym ziemianinem, który pozostawił po sobie różnorodny dorobek literacki. Utwory poety zalicza się do nurtu sarmackiego, należy jednak zauważyć, że Potocki umiejętnie operował formami popularnymi w ówczesnej epoce baroku. Dążył do oryginalności, przekształcał w poezję wojskowe relacje czy teksty łaciński. Jego poezja zyskała również miano sumienia narodu, poeta jako szlachcić świadomy sytuacji Polski, poruszał w swych utworach tematykę patriotyczną oraz obywatelską. Zauważał bowiem szereg wad w warstwie szlachty jak: warcholstwo czy samowolę. Zatroskany losem kraju oraz kształtem przyszłości często więc w humorystyczny sposób próbował opisać zauważone problemy i własne obawy. Morały i pouczenia zawarte przez Wacława Potockiego należy podzielić na:
Postulaty patriotyczne: to dzieła, które w dobitny sposób ukazują ówczesną sytuację państwa, podkreślają jakie wady i złe przyzwyczajenia szerzą się wśród społeczeństwa. Do znanych utworów realizujących ten postulat należy zaliczyć:
„Pospolite ruszenie” to jeden z wierszy o tematyce patriotyczno – obywatelskiej. Głównym obrazem ukazanym w utworze jest obóz wojskowy naprzeciw którego stanęli nieprzyjaciele. Podjęta akcja obronna okazuje się bezskuteczna, żołnierze, nie zamierzają bowiem działać, są oburzeni, że ktokolwiek śmie im rozkazywać. Ich warcholstwo oraz buta sprawia, że nikt nie staje na swym miejscu nawet w obliczu realnego zagrożenia. Scena w dobitny sposób przedstawia ówczesne realia, ukazuje wady szlachty, której członkowie nie są w stanie godnie reprezentować i bronić ojczyzny. Przedstawiciele pospolitego ruszenia są niezdyscyplinowani, nie potrafią jednoczyć się ani podporządkować prawą mającym zapewnić ogólne dobro i bezpieczeństwo. To ludzie, którzy przyzwyczajeni do bezprawia, chaosu i wygodnictwa patrzą jedynie na własną wygodę, dbają o codzienność nie zastanawiając się nad kształtem jutra.
Kolejny utwór, który należy tu wymienić to „Zbytki polskie”. Autor podjął się w nim krytyki szlachty oraz kleru. Jak mówi cytat: „O czymże Polska myśli i we dnie i w nocy? Żeby sześć zaprzęgano koni do Karocy.” Przedstawicie szlachty jak i duchowieństwa skupieni są na sobie, pragną majątku i bogactwa. Ich myśli zaprzątają sprawy i potrzeby banalne: stroje, klejnoty zabawy i rozrywka. Ojczyzna natomiast chyląca się ku upadkowi potrzebuje wsparcia, obrony i środków na wojsko. Niestety obojętność tych warstw społecznych niepozwana zaspokoić bieżących potrzeb kraju.
Pouczenia w kwestiach społecznych: Potocki zauważał nierówność panującą pomiędzy poszczególnymi warstwami społecznymi, potwierdzeniem jest utwór “Nierządem Polska stoi”. W wierszu zostaje podjęta tematyka istniejącego w państwie prawa, okazuje się, iż jest ono niedoskonałe, podlega ciągłym zmianą będąc wykorzystywanym przez najzamożniejszych przedstawicieli społeczeństwa. Prawo nie chroni ludu, panujący chaos oraz dezorganizacja prowadzi do naginania prawa, wśród ludzi istnieje wyraźny podział na lepszych i gorszych. Jak widać wiersz zatytułowany “Nierządem Polska stoi” ukazuje ówczesną sytuację państwa. Autor poruszony panującymi realiami, wyraził swe obawy twierdząc, że Polska chyli się ku upadkowi w skutek nierządu czyli braku odpowiednich praw regulujących życie społeczne. Sąsiad nastaje na sąsiada czerpiąc korzyści z tej sytuacji, zamożni nadal się bogacą pomnażając swój dorobek, w sytuacji tej najliczniejsza grupa społeczna jaką jest biedota i mniej zamożna szlachta popada w nędzę. Społeczeństwo jest wyraźne podzielone, chaos i bezprawie wpływa tym samym na przyszłość ojczyzny.
Pouczenia o tolerancji wyznaniowej: Wacław Potocki początkowo wyznawał naukę arian, niestety prześladowania sprawiły, że przeszedł na katolicyzm. Zebrane na tej podstawie doświadczenia autor opisał w wierszu „Kto mocniejszy, ten lepszy”. Poeta potępia szerzącą się nietolerancje wyznaniową, gdzie dzieli się wiarę na dobra i złą. Silniejsi, majętniejsi i liczniejsi przedstawiciele kościoła wywierają wpływ na innowierców. Szykanują ich , zabierają majątki, odbierają prawo do swobody. Ukazany w utworze obraz stanowi jawny sprzeciw wobec szykany i nietolerancji wyznaniowej.
