Relacja Bóg – człowiek w średniowieczu
Średniowiecze to epoka zdominowana przez specyficzne relacje Bóg – człowiek, to one bowiem stanowiły podstawę światopoglądu kształtującego myślenie i życie społeczeństw. Cechą charakterystyczną epoki był teocentryzm czyli umieszczenie w centrum zainteresowań kultury, literatury, sztuki i filozofii Boga. Stwórca jako istota najwyższa, niemożna do określenia reprezentowała system wartości średniowiecznych, wśród nich znajduje się: harmonia, dobro, piękno, prawda. Człowiek jako stworzenie boże musiał całkowicie podporządkować się jego władzy, wielbić i sławić Boga a także zwalczać jego wrogów i wszelkie przejawy zła. To dlatego tak znaczącą, należy nawet powiedzieć naczelną rolę odgrywała w tej epoce Kościół, jego zadaniem było bowiem sprawowanie ziemskiej władzy polegającej na wykonywalności boskich nakazów.
Potwierdzeniem tego stanu rzeczy są ówczesne dzieła oddające zasady teocentryzmu. Problemy w nich podejmowane a także formy gatunków zdominowane są tematyką biblijną: kazania np.; Kazania świętokrzyskie, liryki maryjne np: Bogurodzica, żywoty świętych – wszelkie legendy na temat ich życia np: o św.Aleksym , św. Franciszku. Należy zauważyć, że nawet w utworach świeckich, nie podlegające bezpośredniej władzy kościoła to Bóg zajmuje pierwsze i najważniejsze miejsce stając w epicentrum zainteresowań. Roland, średniowieczny rycerz walczy z Saracenami, w kronikach Galla Anonima można odnaleźć wątek na temat walki Bolesława Krzywoustego z poganami, a mistrz Polikarp w słynnym utworze „Rozmowy mistrza Polikarpa ze śmiercią” dywaguje na temat wiary. Spisane w tym okresie legendy oraz historie dotyczące świętych obrazują wzór człowieka, który wielbi Boga. Człowiek, który potrafi wyzbyć się ziemskich pokus na rzecz wiecznego życia jest bowiem godny łaski. Należy zaznaczyć, że wielbienie Pana to niejednokrotnie asceza i umartwianie.
Relacje pomiędzy człowiekiem a Bogiem ukazuje także filozofia średniowieczna, powołując się na stwierdzenia św. Augustyna można powiedzieć, że człowiek znajduje swe miejsce pomiędzy aniołami a zwierzętami. Bóg natomiast pozostaje najwyżej w tej hierarchii jest bowiem władcą i sędzią wszystkiego, niedoścignionym ideałem i nośnikiem wszelkich cnót.Warto zauważyć, że bardzo istotnym elementem średniowiecza był również tomizm, który preferował harmonijny obraz świata. Człowiek umieszczony w stosownym miejscy ma bowiem za zadanie piąć się w górę. po kolejnych szczeblach drogi prowadzącej do Boga. Bóg bowiem pozostający na szczycie hierarchii jest bytem niezależnym od nikogo i niczego, pomiędzy bytami umieszczonymi poniżej występuje natomiast swoista ciągłość, która łączy rośliny, zwierzęta i ludzi.
