”Nad Niemnem” „Pan Tadeusz” – porównanie epopei
Powieść „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej wielokrotnie zostaje porównywana do „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza. Sytuacja ta ma miejsce z pewnością dla tego, iż oba utwory określa się mianem epopei narodowej aby móc jednak dokonać takiego porównania należy wskazać istotne podobieństwa.
Nawiązywanie do istotnych wydarzeń historycznych: W „Nad Niemnem” istotną cechą jest akcja utworu umieszczona w bardzo ważnym okresie państwa polskiego. Klęska powstania styczniowego, którą podkreśla wielokrotnie autorka wpłynęła bowiem w bezpośredni sposób na życie i świadomość społeczeństwa. Eliza Orzeszkowa bardzo dokładnie ukazuje, życie rodaków po roku 1863. W „Panu Tadeuszu” Mickiewicz nawołuje z ogromnym entuzjazmem i nadzieją do powstania na Litwie. Pragnie i wierzy w walkę narodowowyzwoleńczą dodatkowo powiązaną i podkreślona przemarszem wojsk napoleońskich.
Bohaterowie utworu: Na szczególne podkreślenie w „Nad Niemnem” zasługuje również ukazany w lekturze obraz szlachty końca XIX wieku. Autorka dokonała bowiem swoistego przekroju przez wszystkie warstwy tej grupy. Czytelnik zapoznaje się z życiem bogatej arystokracji, średnio zamożnych właścicieli ziemskich i przedstawicieli zaścianka. Kreacje bohaterów usytuowane są w rozbudowanej przestrzenie bogatej w szczegóły. To dlatego z łatwością można zapoznać się z obyczajami i tradycjami panującymi w ówczesnym czasie czy kształtem dnia codziennego. Rodzina Korczyńskich i Bohatyrowiczów staje się modelem ówczesnego stanu szlacheckiego W ”Panu Tadeuszu” również mamy do czynienia z obrazem szlachty. Mickiewicz prezentuję ją dzięki rodowi zamieszkującemu Soplicowie. Bardzo szczegółowo opisany wystrój wnętrz, stroje i zainteresowania domowników pozwala przybliżyć życie szlachty. Czytelnik ma okazje poznać zwyczaje przy stole, kanon zachowań wobec dam, przebieg polowania a nawet kulturalne waśnie. Zapoznaje się także z przemyśleniami ideologicznymi i światopoglądowymi bohaterów.
Wątki treści: subtelnym aczkolwiek wyraźnym wspólnym elementem pozostaje prezentacja w obu dziełach wątku kłótni pomiędzy dwoma rodzinami
Akcja: należy zwrócić uwagę, że obydwa utwory rozpoczynają się od opisu dworu. Znamienne pozostają także liczne rozbudowane opisy przyrody, miejsc i osób. Niejako zatrzymują one na moment akcję by czytelnik mógł z dokładnością przyjrzeć się całości. o dzięki temu rzeczywistość zaprezentowana przez obu autorów jest tak realistyczna.
Umiłowanie wartości i tradycji narodowej: w „Panu Tadeuszu” obrońcami wszelkiej polskości pozostają mieszkańcy Soplicowa. To oni hołdują dawnym obyczajom, zachowują szacunek i pamięć dla historii przodków. W „Nad Niemnem” postawę tę odnajdujemy w rodzinie Bohatyroewiczów. Jedną z głównych postaci „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej jest choćby Janek Bohatyrowicz. Z treści lektury dowiadujemy się, że jest to syn Jerzego, prawdziwego patrioty powstańca w roku 1863. Tragiczny los sprawił, że zginął on jako bohater w walce narodowowyzwoleńczej. Osieroconym, siedmioletnim ówcześnie Jankiem zaopiekował się stryj Anzelm. To on wpajał młodzieńcowi miłość do ojczyzny, szacunek dla tradycji i spuścizny po przodkach. W obu dziełach możemy więc odnaleźć treści patriotyczne.
Język dzieła: W „Nad Niemnem” jest wyraźnie wyniosły i patetyczny podobnież jak w „Panu Tadeuszu”. Oczywiście wyraźną różnicą pozostaje fakt, że dzieło Orzeszkowej to powieść a Mickiewicza trzynastozgłoskowiec obaj autorzy jednak piszą z prawdziwym epickim rozmachem podkreślonym bogatą narracją.
