„Niestatek” – analiza wiersza Jana Andrzeja Morsztyna
Jan Andrzej Morsztyn żyjący w latach 1621 – 1693 to jeden z najznakomitszych przedstawicieli poezji barokowej w Polsce. Najważniejsze kierunki pod wpływem których tworzył były powiązane z epoką baroku, był to: marinizm i koncept. Autor był również czołowym przedstawicielem poezji dworskiej, uważano, że tworzone przez niego utwory zawierają błahą treść „ ubraną w wyszukaną formę ”. W poezji jego należy również wymienić widoczny kryzys kultury. Miłość kojarzona ze śmiercią, którą można by tłumaczyć jako lęk przed przemijaniem i nieodgadnioną stroną życia pośmiertnego. Jako człowiek przedstawiał się jaką skąpiec niedbający o przyszłość, nie zadbał on nawet o pozostawienie swych dzieł w formie drukowanej, a tworzył je jedynie do momentu uzyskania sławy i korzyści majątkowych.
„Niestatek” to jeden z bardziej znanych utworów Morsztyna. Wiersz składa się z szeregu zdań orzekających. Aby dokonać prawidłowej analizy należy zwrócić szczególna uwagę na porównania to bowiem dzięki nim autor uzyskał specyficzne efekty artystyczne. Jak mówi cytat: „Oczy są ogień, czoło jest zwierciadłem, Włosy są złotem, perłą ząb, płeć mlekiem zsiadłem, Usta koralem, purpurą jagody”. Dzięki bogactwu porównań, pełnych kolorów i drogocennych przedmiotów poeta uzyskał niezwykły obraz kobiety.
Zalety i cechy, które zostają zaprezentowane czytelnikowi szybko zostają jednak zburzone, w drugiej części utworu piękno zamienione zostaje w odrażającą brzydotę. Niesmaczne wręcz porównania w obrzydliwy sposób ukazują jak stosunek do tej samej osoby i jej obraz może zmienić się pod wpływem emocji. Artysta dokonując paradoksalnych porównań miał na myśli ogromne uczucia, które potrafią wpływać na obserwującego. Patrzący przepełniony miłością ujrzy piękno natomiast nienawiścią brzydotę, jak mówi cytat: „Jak się zwadzimy – jagody są trądem, Usta czeluścią, płeć blejwasem bladem…”. Poprzez to zestawienie uwidoczniony zostaje główny kontrast w utworze.
Można również powiedzieć, że utwór ukazuje dwa kontrasty, pierwszy bezpośredni zawarty w tekście to piękno i przeciwna jej brzydota, poboczny odczuwany przez podmiot liryczny miłość i nienawiść.
