Eliza Orzeszkowa, autorka wielu powieści poruszających problemy o tematyce religijnej, etyczne czy społecznej w jednym z swoich dzieł pt.„ Nad Niemnem” uwydatnia istotę pracy w życiu człowieka. Literatka wierzyła w ideę „ pracy u podstaw”, dlatego też charakteryzując w utworze typowe, ówczesne, polskie społeczeństwo, stosunek do pracy stanowi jedyne kryterium jego podziału. Praca to wyłączna miara, która pozwala ocenić postać jako pozytywną lub negatywną.
Autorka już poprzez historie miłości Jana i Cecylii, nie tylko składa hołd ludziom pracy, którzy dzięki wysiłkowi pomnażają swój majątek i zapracowując na miano, Bohatyrowiczów, ale także ukazuje wartości, które pozwalają na dokonanie podziału społeczeństwa. W „ Nad Niemnem” poznajemy wielu pozytywnych jak i negatywnych bohaterów. Ci, którzy nie pracują, prowadzą próżniaczy tryb życia, są złośliwi, dokuczliwi, nie interesuje ich nic, poza własną osobą. Jedną z tych postaci jest Emilia Korczyńska, która nie zajmuje się sprawami gospodarstwa, nie ma pojęcia, w jakiej sytuacji ekonomicznej jest jej mąż ani z jakimi boryka się on problemami. Żona Benedykta nie orientuje się w sprawach polityczno- społecznych, jest całkowicie zależna od męża, którego oskarża o brak miłości i zrozumienia. Kobieta jest rozkapryszoną hipochondryczką o histerycznym usposobieniu, która żyje marzeniami oraz losami uwielbianych przez nią bohaterów z czytanych romansów. Podobne usposobienie ma również Teresa Plińska, dama do towarzystwa pani Korczyńskiej, czy też jej ulubieniec Bolesław Kirło. Mężczyzna, podobnie jak jego znajoma, nie ma pojęcia o zarządzaniu majątkiem, domem, a wszelakimi powinności obarcza barki żony. Jego życie opiera się na ciągłych wizytach u sąsiadów i wyśmiewaniu się z innych ludzi. Nadzwyczaj dobrze czuje się on w majątku Korczyn, jednak nie potrafi rozmawiać z jego właścicielem – Benedyktem.
Benedyk, w przeciwieństwie do żony, całe życie poświęcił pracy i walce o gospodarstwo. Jest on silnym, upartym, aczkolwiek zmęczonym przez ciągłą pracę człowiekiem. Kiedy jego żona wysłuchuje kolejnych romansów on musi pełnić obowiązki gospodarza i choć z trudem mu to przychodzi, robi wszystko, by nie stracić majątku. Jego życie jest ciągłą walką i rozwiązywaniem kłopotów i mimo, iż czuje się znużony obowiązkami, które musi spełniać, kocha pracę, która jest źródłem jego satysfakcji. Mężczyzna ciągle miłuje żonę, ale jego powierniczką jest Marta Korczyńska. To ona, zamiast Emilia, całkowicie poświeciła się pracy: prowadzi dom, towarzyszy Benedyktowi w wypełnianiu obowiązków, zna jego zmartwienia, problemy i pomaga mu je rozwiązywać. Choć na pozór wydaje się być twardą, niezależną kobietą, na prawdę jest wrażliwa i kocha dzieci. To ona wychowuje potomków Korczyńskich, wspiera ich i służy radą. Jest nie tylko przyjaciółka, ale i panią domu. Inną kobietą o pozytywnym wydźwięku, równie zaradną, co Marta, jest żona Kirłły, Maria. Jest ona osoba dzielną, wyemancypowaną i bardzo pracowitą. Nie tylko trudni się prowadzeniem domu, ale również zajmuje się wychowywaniem dzieci, by wyrosły na wzorowych obywateli.
Powieść „Nad Niemnem” traktuje pracę jako najważniejsze kryterium wartości człowieka, dzieląc bohaterów nie tylko na pozytywnych i negatywnych, ale przede wszystkim na tych szczęśliwych i niezadowolonych z życia. To osoby pracujące, choć często zmęczone, znużone wydają się być radosne i pełne życia w przeciwieństwie do tych, którzy nigdy nie zaznali smaku prawdziwego poświęcenia, wysiłku i pracy.
