Adam Naruszewicz „Chudy literat” – analiza utworu
Polska w dobie oświecenia przeżywała trudny i burzliwy okres, pomimo tego za czasów panowania króla Stanisława Poniatowskiego powstało szereg instytucji kulturalnych i oświatowych. Sam władca zdawał sobie sprawę, iż w społeczeństwie szerzy się ciemnota, pragnął więc wpłynąć na świadomość obywateli a tym samym rozwój ojczyzny.
Należy powiedzieć, że dzieło Adama Naruszewicz zatytułowane „Chudy literat” realizuje to założenie. Pod płaszczem przedstawionej opowieści kryje się bowiem przesłanie i ocena stanu intelektualnego społeczeństwa. Główny bohater utworu to tytułowy chudy literat, wydawca i twórca ksiąg, mimo, iż człowiek ten posiada ogromną wiedzę jest biedy. Jego praca nie przynosi oczekiwanych korzyści, stąd przy nadarzającej się okazji bohater zaczyna użalać się swojemu rozmówcy, wskazuje, że błędnie wybrał zawód. Rzemiosło które wykonuje, nie znajduje popytu, nikt bowiem nie chce kupować i czytać ksiąg. W tym momencie zostaje ukazany obraz społeczeństwa, ludzi którzy nie chcą się kształcić, to poparcie poglądów króla, który uważał, że nawet księża czy szlachta stronią od wiedzy. Literat proponuje klientowi niektóre dzieła: Kazania, Tacyta, Wiersze, Polskie dzieje, zachęca do czytania lektur o tematyce gospodarczej i politycznej. Jego apel pozostaje jednak bez odpowiedzi, kupujący wyśmiewa bohatera obrzucając go wyzwiskami. W tym miejscu Naruszewicz wskazał również typowe wady ówczesnej szlachty. Są to ludzie wierzący w legendy, pyszni i dumni, uważają się za intelektualistów mimo, iż nie posiadają żadnej wiedzy. Wpatrzeni we własne sprawy, nie interesują się losem i rozwojem państwa uważając, że ich rodowód daje im prawo do poczucia, iż są wszechwiedzący.
Jak widać więc na podstawie powyższej analizy, Adam Naruszewicz w książce „Chudy literat” nie miał jedynie na celu ukazania życia biednego uczonego, czy nawoływanie do czytelnika o ubolewanie nad jego losem. Opowieść ta jest podstawą do potępienia szerzącej się ciemnoty i zacofania, wytknięcia rażących wad społeczeństwu. Należy również stwierdzić, iż w ówczesnym czasie dzieło to miało popularyzować i zachęcać do czytania książek.
