Oferta edukacji pozaszkolnej jest dziś bardzo szeroka. Można wybierać pomiędzy kilkugodzinnymi warsztatami, kilkudniowymi szkoleniami, kursami zawodowymi, programami online z dostępem do nagrań, zajęciami prowadzonymi na żywo czy rozbudowanymi ścieżkami kończącymi się egzaminem. Duży wybór jest zaletą, ale jednocześnie utrudnia podjęcie decyzji. Dwie oferty dotyczące tego samego zagadnienia mogą znacznie różnić się zakresem materiału, poziomem zaawansowania, sposobem prowadzenia zajęć i wartością, jaką uczestnik otrzyma po ich zakończeniu.
Dlatego dobrego szkolenia nie powinno się wybierać wyłącznie na podstawie ceny, liczby godzin czy atrakcyjnie brzmiącej nazwy. Znacznie ważniejsze jest ustalenie, czego rzeczywiście chcemy się nauczyć, czy program odpowiada temu celowi, kto będzie prowadził zajęcia i czy organizator jasno określa efekty szkolenia. W przypadku kursów zawodowych istotne może być również to, co dokładnie potwierdza otrzymywany dokument i czy zdobywane kwalifikacje mają formalne znaczenie.
Wybór szkolenia powinien zaczynać się od określenia celu
Jednym z najczęstszych błędów jest rozpoczęcie poszukiwań od przeglądania dziesiątek ofert bez wcześniejszego ustalenia, czego właściwie oczekujemy od szkolenia. Tymczasem pytanie „jakiego kursu potrzebuję?” warto zastąpić pytaniem „co chcę umieć po zakończeniu kursu?”. Taka zmiana perspektywy bardzo ułatwia późniejsze porównanie programów.
Osoba szukająca szkolenia z Excela może na przykład potrzebować jedynie podstaw obsługi arkusza kalkulacyjnego albo zaawansowanej wiedzy dotyczącej analizy danych, funkcji, tabel przestawnych i automatyzacji raportowania. Podobnie wygląda sytuacja ze szkoleniami menedżerskimi. Jeden uczestnik chce nauczyć się delegowania zadań, drugi prowadzenia rozmów rozwojowych, a jeszcze inny zarządzania zespołem po objęciu pierwszego stanowiska kierowniczego. Hasło „szkolenie dla menedżerów” nie wystarcza więc do oceny, czy konkretna oferta będzie odpowiednia.
Przed rozpoczęciem poszukiwań warto określić trzy rzeczy: jaki problem chcemy rozwiązać, jaką umiejętność zdobyć oraz w jakiej sytuacji będziemy później wykorzystywać zdobytą wiedzę. Dopiero wtedy można sensownie oceniać poszczególne propozycje.
Program szkolenia powinien odpowiadać na konkretne potrzeby
Opis programu jest jednym z najważniejszych elementów oferty. Im bardziej ogólny, tym trudniej ocenić rzeczywistą zawartość szkolenia. Sformułowania takie jak „poznasz nowoczesne narzędzia”, „zdobędziesz praktyczną wiedzę” czy „rozwiniesz kompetencje biznesowe” brzmią atrakcyjnie, ale same w sobie niewiele mówią o tym, czego uczestnik faktycznie się nauczy.
Znacznie więcej informacji daje program wskazujący konkretne zagadnienia, ćwiczenia i rezultaty. Europejskie Centrum Rozwoju Kształcenia Zawodowego Cedefop opisuje efekty uczenia się przez pryzmat tego, co osoba po zakończeniu procesu nauki wie, rozumie i potrafi zrobić. Takie podejście pozwala łatwiej porównywać program edukacyjny z rzeczywistymi potrzebami uczestnika.
W praktyce dobry opis szkolenia powinien pozwolić odpowiedzieć na pytanie: co będę potrafił zrobić po jego zakończeniu, czego nie potrafię teraz? W przypadku szkolenia sprzedażowego może to być przygotowanie struktury rozmowy z klientem i reagowanie na określone obiekcje, w kursie analizy danych – samodzielne przygotowanie raportu, a w szkoleniu kadrowym – prawidłowe zastosowanie określonej procedury.
Sprawdź poziom zaawansowania, zanim zapiszesz się na kurs
Nawet bardzo dobre szkolenie może okazać się nietrafionym wyborem, jeżeli zostało przygotowane dla uczestników o innym poziomie wiedzy. Osoba początkująca może nie skorzystać z kursu zakładającego kilkuletnie doświadczenie zawodowe, podczas gdy ekspert prawdopodobnie niewiele wyniesie ze szkolenia poświęconego podstawowym definicjom.
Organizator powinien więc jasno informować, do kogo kierowane są zajęcia oraz czy istnieją wymagania wstępne. Jeżeli takich informacji nie ma, przed zapisaniem się warto zapytać o typowy profil uczestników. Istotna może być nie tylko wiedza teoretyczna, ale również doświadczenie zawodowe, znajomość konkretnego programu, przepisów, technologii czy metodologii.
Szczególnie ważne jest to przy szkoleniach specjalistycznych, w których kolejne zagadnienia bazują na wcześniej zdobytej wiedzy. W takiej sytuacji niedopasowany poziom może sprawić, że nawet dobrze przygotowany kurs będzie mało użyteczny.
Kto prowadzi szkolenie? Doświadczenie trenera ma znaczenie
Nazwa organizatora jest ważna, ale warto również sprawdzić osobę, która rzeczywiście będzie prowadziła zajęcia. W zależności od tematu szczególnego znaczenia może nabierać doświadczenie zawodowe trenera, jego wiedza specjalistyczna, praktyka w prowadzeniu podobnych projektów oraz umiejętność przekazywania wiedzy.
Nie należy przy tym sprowadzać oceny prowadzącego do liczby certyfikatów czy popularności w mediach społecznościowych. Przy szkoleniu dotyczącym zarządzania projektami znacząca może być praktyka w realizowaniu projektów, przy kursie księgowym – aktualna znajomość przepisów i doświadczenie zawodowe, a przy szkoleniu sprzedażowym – znajomość realnych procesów sprzedaży i umiejętność pracy z uczestnikami na konkretnych sytuacjach.
Dobrym sygnałem jest biogram, z którego można dowiedzieć się, czym prowadzący zajmuje się zawodowo, w czym się specjalizuje i jakie doświadczenie ma w zakresie tematu szkolenia. Jeżeli informacje są bardzo ogólne albo nazwisko trenera nie jest podawane przed zakupem, warto dowiedzieć się więcej przed podjęciem decyzji.
Praktyczne ćwiczenia czy wykład? Metoda nauki powinna pasować do celu
Długość szkolenia nie przesądza jeszcze o jego wartości. Dwa kursy trwające po 16 godzin mogą wyglądać zupełnie inaczej. Jeden może polegać przede wszystkim na prezentacji slajdów, natomiast drugi obejmować ćwiczenia, symulacje, pracę na przypadkach, analizowanie błędów i informację zwrotną od prowadzącego.
Jeżeli celem jest przede wszystkim zdobycie wiedzy, wykładowa forma zajęć może być wystarczająca. Gdy jednak chcemy nauczyć się wykonywania konkretnych czynności, znaczenia nabiera możliwość przećwiczenia ich podczas szkolenia. Dotyczy to zarówno kompetencji technicznych, takich jak obsługa programu, jak i umiejętności interpersonalnych: negocjacji, wystąpień publicznych, prowadzenia rozmów czy zarządzania konfliktem.
Przed zapisaniem się warto więc sprawdzić nie tylko liczbę godzin, ale również sposób ich wykorzystania. Można zapytać organizatora, ile czasu przeznaczono na ćwiczenia, czy uczestnicy otrzymują informację zwrotną oraz czy pracują na przykładach zbliżonych do rzeczywistych sytuacji zawodowych.
Szkolenie online czy stacjonarne?
Nie istnieje jedna forma szkolenia odpowiednia dla każdego. Zajęcia online mogą być wygodnym rozwiązaniem dla osób mieszkających daleko od dużych ośrodków, pracujących w nieregularnych godzinach albo chcących uczyć się we własnym tempie. Kurs z dostępem do materiałów może dodatkowo pozwalać na wielokrotne wracanie do trudniejszych zagadnień.
Szkolenia stacjonarne mają natomiast przewagę tam, gdzie dużą rolę odgrywa bezpośrednia interakcja, ćwiczenia w grupach, symulacje czy szybka informacja zwrotna. W praktyce o wyborze nie powinno więc decydować przekonanie, że jedna z form jest z definicji lepsza. Ważniejsze jest to, czy sposób prowadzenia zajęć odpowiada kompetencji, którą chcemy rozwinąć.
Można również spotkać szkolenia prowadzone online na żywo, kursy całkowicie asynchroniczne oraz programy hybrydowe. Dlatego przed zakupem warto sprawdzić, czy „kurs online” oznacza spotkania z trenerem, samodzielną naukę z nagrań czy połączenie obu rozwiązań.
Jak porównywać szkolenia i kursy?
Przy dużej liczbie dostępnych propozycji warto zestawić co najmniej kilka ofert zamiast podejmować decyzję po przeczytaniu pierwszego atrakcyjnego opisu. W serwisach gromadzących szkolenia i kursy można wyszukiwać propozycje z różnych dziedzin i następnie porównywać je pod kątem zakresu, organizatora, formy prowadzenia czy terminu.
Samo znalezienie interesującej oferty powinno być jednak dopiero początkiem oceny. Przy porównaniu warto brać pod uwagę przede wszystkim:
- zgodność programu z własnym celem,
- poziom zaawansowania,
- doświadczenie prowadzącego,
- metody pracy podczas szkolenia,
- liczbę godzin i organizację zajęć,
- wielkość grupy, jeżeli ma znaczenie dla sposobu pracy,
- dostęp do materiałów i konsultacji,
- rodzaj dokumentu wydawanego po ukończeniu,
- pełny koszt uczestnictwa.
Dopiero zestawienie tych elementów pozwala ocenić, która oferta daje największą szansę osiągnięcia zakładanego rezultatu.
Certyfikat po szkoleniu nie zawsze oznacza to samo
Certyfikat jest często eksponowany jako jedna z głównych korzyści kursu, jednak przed zapisaniem się warto ustalić, co dokładnie dokument potwierdza. Może być jedynie potwierdzeniem uczestnictwa lub ukończenia szkolenia, ale w innych przypadkach szkolenie może prowadzić do procesu walidacji i zdobycia określonej kwalifikacji.
Nie należy automatycznie zakładać, że każdy certyfikat ma formalne znaczenie zawodowe. Jeżeli właśnie uzyskanie kwalifikacji jest głównym celem uczestnika, należy dokładnie sprawdzić zasady jej zdobywania, podmiot uprawniony do jej nadawania, wymagania dotyczące egzaminu oraz sposób potwierdzania efektów uczenia się.
Pomocny może być w tym Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji. Jest to publiczny rejestr gromadzący informacje o kwalifikacjach nadawanych w Polsce przez różne podmioty. Znajdują się w nim zarówno kwalifikacje pełne, jak i różne rodzaje kwalifikacji cząstkowych.
Jeżeli więc oferta mocno eksponuje „certyfikat”, warto zapytać nie tylko, czy zostanie wydany, ale przede wszystkim jakie ma znaczenie i co faktycznie potwierdza.
Czy droższe szkolenie jest lepsze?
Cena jest ważnym kryterium, ale porównywanie kursów wyłącznie na jej podstawie może prowadzić do błędnych wniosków. Droższe szkolenie nie musi być automatycznie lepsze, podobnie jak niska cena nie świadczy o niskiej jakości.
Znacznie rozsądniejsze jest spojrzenie na to, co znajduje się w cenie. Jeden kurs może obejmować wyłącznie udział w zajęciach, drugi dodatkowo materiały, ćwiczenia, konsultacje z trenerem, dostęp do platformy przez kilka miesięcy czy ocenę wykonanych przez uczestnika zadań. Znaczenie ma również liczebność grupy. W szkoleniu wymagającym intensywnej informacji zwrotnej zajęcia dla dziesięciu osób mogą wyglądać zupełnie inaczej niż spotkanie dla kilkudziesięciu uczestników.
Dlatego zamiast obliczać wyłącznie koszt godziny szkolenia, warto zastanowić się nad wartością, jaką można uzyskać w stosunku do poniesionych kosztów i poświęconego czasu.
Opinie o szkoleniu mogą pomóc, ale warto czytać je krytycznie
Opinie dotychczasowych uczestników są użyteczne przede wszystkim wtedy, gdy zawierają konkretne informacje. Stwierdzenie „świetne szkolenie” mówi niewiele. Znacznie bardziej wartościowa jest opinia wskazująca, czy program odpowiadał opisowi, jakie ćwiczenia wykonywano, jak wyglądał kontakt z trenerem i czy uczestnik był w stanie zastosować zdobytą wiedzę w praktyce.
Warto również sprawdzić, gdzie zostały opublikowane opinie. Oceny znajdujące się wyłącznie na stronie organizatora można traktować jako jedno ze źródeł informacji, ale dobrze jest poszukać również niezależnych danych.
Przykładem systemu, w którym funkcjonuje mechanizm oceny usług rozwojowych, jest prowadzona przez PARP Baza Usług Rozwojowych. BUR obejmuje m.in. szkolenia, kursy zawodowe, warsztaty, studia podyplomowe, coaching i mentoring, a jej regulamin przewiduje również system oceny usług.
Szkolenie zawodowe wymaga dokładniejszej weryfikacji
Szczególnej ostrożności wymagają kursy reklamowane jako sposób na zdobycie zawodu, uprawnień lub kwalifikacji. W takich przypadkach atrakcyjna nazwa oferty nie wystarczy. Trzeba zweryfikować wymagania obowiązujące w konkretnej profesji oraz sprawdzić, czy ukończenie danego kursu rzeczywiście daje możliwość wykonywania określonych czynności zawodowych.
W zależności od dziedziny może być wymagany egzamin, określony staż, praktyka zawodowa, badania, walidacja kompetencji albo dokument wydany przez uprawniony podmiot. Warto to ustalić przed dokonaniem płatności, a nie dopiero po ukończeniu kursu.
Warto sprawdzić możliwość dofinansowania
Koszt rozwoju zawodowego nie zawsze musi być pokrywany w całości przez uczestnika lub jego pracodawcę. W Polsce funkcjonują różne mechanizmy finansowania usług rozwojowych, a jednym z miejsc związanych z takim wsparciem jest Baza Usług Rozwojowych PARP.
BUR jest publicznie dostępnym rejestrem usług szkoleniowych i doradczych, w którym znajdują się również oferty objęte możliwością dofinansowania ze środków europejskich. Dostępność i wysokość wsparcia zależą jednak od konkretnego programu, regionu i sytuacji uczestnika lub przedsiębiorstwa, dlatego możliwość uzyskania dofinansowania należy każdorazowo sprawdzić przed wyborem szkolenia.
Dofinansowanie może być dodatkowym argumentem przy wyborze oferty, ale nie powinno zastępować oceny jej jakości. Szkolenie nie staje się wartościowe tylko dlatego, że część jego ceny pokrywana jest ze środków publicznych.
Przed płatnością sprawdź również warunki organizacyjne
Ostatnim etapem powinno być dokładne przeczytanie warunków udziału. Warto wiedzieć, co stanie się w przypadku rezygnacji, zmiany terminu przez organizatora, nieobecności uczestnika albo odwołania szkolenia. Przy kursach online należy również sprawdzić, jak długo dostępne będą materiały i czy można korzystać z nich po zakończeniu programu.
Istotne mogą być także kwestie pozornie drugorzędne: godziny zajęć, przerwy, wymagania techniczne, materiały potrzebne do udziału czy możliwość zadawania pytań po zakończeniu szkolenia. Im bardziej kosztowna i długotrwała jest oferta, tym więcej informacji warto zweryfikować przed zawarciem umowy.
Prosty sposób na ocenę szkolenia przed zapisaniem się
Przed podjęciem decyzji można zastosować prosty schemat:
Cel → Program → Prowadzący → Metoda → Efekt → Wiarygodność → Cena
Najpierw określamy więc, czego chcemy się nauczyć. Następnie sprawdzamy, czy program rzeczywiście prowadzi do tego celu, kto będzie realizował zajęcia i w jaki sposób uczestnicy będą pracować. Kolejny krok to ocena spodziewanych rezultatów oraz wiarygodności organizatora i dokumentów wydawanych po kursie. Dopiero na końcu warto porównać cenę.
Taka kolejność zmniejsza ryzyko wyboru szkolenia przede wszystkim dlatego, że było najtańsze, najkrótsze albo najlepiej reklamowane.
Dobre szkolenie powinno prowadzić do konkretnej zmiany
Najważniejszym kryterium wyboru nie jest liczba godzin, nazwa organizatora ani wygląd certyfikatu. Jest nim odpowiedź na pytanie, czy po zakończeniu nauki uczestnik będzie wiedział lub potrafił więcej niż wcześniej i czy będzie mógł wykorzystać tę zmianę w praktyce.
Dlatego warto traktować wybór kursu jak inwestycję w określony rezultat. Dobry program jasno wskazuje grupę docelową, zakres, sposób prowadzenia zajęć i spodziewane efekty. Wiarygodny organizator umożliwia natomiast sprawdzenie prowadzącego, zasad uczestnictwa oraz znaczenia dokumentów wydawanych po ukończeniu zajęć.
Im bardziej świadomie porównujemy oferty, tym mniejsze ryzyko, że wybierzemy kurs atrakcyjny jedynie w opisie. Ostatecznie wartością szkolenia nie jest samo jego ukończenie, lecz wiedza, umiejętności i kompetencje, które pozostają z uczestnikiem i które może później wykorzystać w swojej pracy lub dalszym rozwoju.
